Ηπειρώτικα › Όλες οι λέξεις
Όλες οι λέξεις
1729 καταγραφές, η καθεμιά με την πηγή της. Δοκιμαστική έκδοση.
Α
- Α μο!Παρότρυνση να βιαστεί κάποιος.
- Α ωρέΕρώτηση αν ο άλλος μιλά σοβαρά.
- Α,αΤι;
- Αααααα!πω πω πω, τείπeς ωρέ, έγνε τέτοιο πράμα.
- αβανιάΖημιά ή ατυχία.
- αβασκαίνουΠροκαλώ μάτιασμα.
- αβγάταΑύξηση του κοπαδιού από νέες γέννες.
- ΑβγατίζωΑυξάνω.
- ΑβγατίζωΚάνω κάτι περισσότερο, αυξάνω την ποσότητα.
- ΑβέρταΣυνεχώς, ασταμάτητα, φανερά, χωρίς περιορισμούς, κατ’ εξακολούθηση.
- αβραϊάΠρασιά χωρισμένη με αυλάκια.
- αγάνιΑιχμηρή απόληξη στα στάχυα.
- άγανοΑιχμή στο στάχυ.
- αγανόςΜε αραιή ύφανση.
- ΑγάνταΣτήριγμα, στηρίζω κάποιον, βαστάω, κάνε κουράγιο.
- ΑγάνωτοςΑυτός που δεν γανώθηκε, ο ακαλάλιστος, (ο χωρίς καλάι = χωρίς κασσίτερο, δηλαδή δεν επικασσιτερώθηκε.
- ΑγγιάΟι κατσαρόλες και τα άλλα κουζινικά.
- ΑγγιάΜαγειρικά σκεύη· καταγράφεται και σεξουαλική χρήση.
- άγγοναςΑρσενικό εγγόνι.
- αγγονιάΘηλυκό εγγόνι.
- ΑγιόζμοςΔυόσμος, όπως τον γράφει η γιαγιά της ομιλήτριας.
- αγκάριαΜε ασταθή στήριξη στα δάχτυλα.
- αγκέλωμαΤρύπημα από αιχμηρό αντικείμενο.
- αγκουνάρ'Λιθάρι στη γωνία κτίσματος.
- αγκουνήΓωνία· επίσης θέση κοντά στο τζάκι.
- ΑγκούσαΜεγάλο άγχος που συνοδεύεται με αναστεναγμό και μερικές φορές με μυξιάρικο κλάμα, το βάρος στο στήθος.
- ΑγκούσαΔυσφορία ή δυσκολία στην αναπνοή· αναφέρονται επίσης άγχος και στομαχική ενόχληση.
- ΑγκούσαΣωματική δυσφορία· η λίστα περιλαμβάνει και αγχώδη ή στομαχική ενόχληση.
- ΑγκούσαΔυσφορία από πολλή ζέστη.
- ΑγκούσαΑίσθημα φουσκώματος ή ψυχικής δυσφορίας.
- ΑγκωνάριΗ πέτρα που μπαίνει στις γωνίες των πέτρινων σπιτιών και καλύπτει και τις δύο πλευρές.
- ΑγκωνάριΜικρό λιθάρι, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη λίστα.
- ΑγκωνάριΠελεκημένη γωνιακή πέτρα.
- ΑγκωνήΗ δεξιά και αριστερή πλευρά του τζακιού.
- ΑγναντεύωΚοιτάζω προς τα πέρα, μακριά, απέναντι.
- ΑγουρίδαΤο ζουμί από ημιώριμα σταφύλια που την φτιάχνουν τις ημέρες της νηστείας το 15Αύγουστο.
- ΑγουρίδαΠαρασκεύασμα με χυμό άγουρων σταφυλιών, με ζάχαρη κατά την περιγραφή.
- αδειάΧρόνος που περισσεύει.
- αδειάΚατάλληλη περίσταση, δυνατότητα.
- ΑδερφομοιραΐΤο μοίρασμα της πατρικής περιουσίας μεταξύ των αδελφών.
- ΑδερφομοιραΐΔιανομή κληρονομιάς μεταξύ αδελφών.
- Αδικομαζόματα διαολοσκορπίσματαΠαραλλαγή της προηγούμενης παροιμίας για τα άδικα κέρδη.
- αδρασκίλαΜήκος ενός συνηθισμένου βήματος.
- ΑδράχτιΞύλινο κυλινδρικό αντικείμενο όπου στη μία άκρη έμπαινε το σφοντύλι και το οποίο συνόδευε τη ρόκα για τη συλλογή του γνέματος που προέκυπτε από το γνέσιμο.
- ΑδράχτιΕργαλείο συγκέντρωσης νήματος.
- ΑζάπωτοςΟ ζωηρός, ο ελεύθερος, ο ανεξέλεγκτος.
- ΑζούπητοςΑυτός που δεν πιέζεται, ο ασυμπίεστος.
- αζούραΆχρηστο υπόλειμμα, κατακάθι ή σκουπίδι.
- ΑθέραςΗ πρώτη ποιότητα του κάθε προϊόντος, το ΑΑΑ.
- Άιπροτρεπτικό μόριο με την έννοια του πήγαινε.
- ΆιΕπιφώνημα. Ωχ, συνώνυμο το Όι.
- Άι ΔημήτρςΟκτώβριος
- Άι κακή βλιώρα να σε πιάκΚατάρα με την έννοια να σε βρει κακό.
- Άι ΝτριάςΝοέμβριος
- άι σαπέρα ωρέΦύγε πιο πέρα· άφησέ με.
- ΆιστεμαςΠροτροπή να φύγουμε.
- ΆϊστεμαςΆντε να τα μαζεύουμε και να φεύγουμε για το σπίτ.
- ΆκαΌχι.
- Ακουρμάζομαι και ΑκουρμαίνομαιΑκούω με μεγάλη προσοχή, μερικές φορές βάζοντας το χέρι και στο αυτί.
- ΑκουρμένομαιΠροσέχω ιδιαίτερα αυτό που ακούγεται.
- ΑκουρμένουμαιΑκούω προσεκτικά.
- αλάνταβοςΆνθρωπος που ενεργεί απερίσκεπτα ή βιαστικά.
- ΑλάργαΜακριά.
- ΑλάργαΣε μεγάλη απόσταση.
- ΑλάρωτοςΟ απαρηγόρητος.
- ΑλαταριάΟ χώρος όπου τοποθετούσαν οι κτηνοτρόφοι σε πλάκες στουμπισμένο αλάτι για τα γιδοπρόβατα.
- ΑλαφροΐσκιωτοςΕλαφρύς + ίσκιος.
- ΑλέτριΤο ξύλινο άροτρο.
- ΑλιάΑλίμονο.
- ΑλιμούραΣκόρπισμα χαρτιών με πέταγμα προς τα πάνω.
- ΑλιμουριάζωΑρπάζω ξένη περιουσία.
- ΑλλάδερφοςΟ ετεροθαλής αδελφός.
- ΑλλαξιάΗ δεύτερη φορεσιά.
- ΑλλαξιάΕπιπλέον σύνολο ρούχων για αλλαγή.
- Αλλού πατάς κι αλλού κοιτάςΚριτική σε άνθρωπο που ενεργεί απερίσκεπτα.
- ΑλλουμανάουΤαλαιπωρώ κάποιον πιεστικά.
- ΑλογόκοκοΟ Ασπροπάρης, (Neophron percnopterus), πρόκειται για ένα από τα 5 όρνια που εντοπίζονται στην Ελλάδα.
- ΑλπιασίαΦασαρία.
- ΑλπούΗ αλεπού.
- ΑλσίβαΠρόκειται για ένα αλκαλικό διάλυμα που παρασκευάζεται με το βράσιμο του νερού κυρίως βρόχινου μαζί με στάχτη.
- ΑλσίβαΣταχτόνερο για καθάρισμα ρούχων.
- Άλσοςη αλυσίδα.
- Αλφήη αλοιφή, αλφή.
- ΑλχτάωΓαβγίζω παρατεταμένα.
- ΑλωνάρςΙούλιος
- ΑμάκαΚλεψιά ή ιδιοποίηση ξένου πράγματος.
- ΑμαρκάλιστοΤο ζώο που δεν μαρκαλίστηκε δηλαδή που έμεινε στείρο.
- ΑμίτεςΟι ΕΑΜΙΤΕΣ.
- ΑμούνΈγινα άφαντος.
- ΑμπάρΕιδική ξύλινη κατασκευή συνήθως δύο κελιών όπου τοποθετούσαν τα γεννήματα, (καλαμπόκι, στάρι, βρώμη κλπ).
- ΑμπάραΣιδερένιος μοχλός ή και ξύλινος που μπαίνει πίσω από την πόρτα και την ασφαλίζει από μέσα.
- ΑμπλέςΠου λες.
- ΆμπουραςΟ ατμός, ο αχνός.
- ΆμπουραςΑχνός από κάτι ζεστό.
- ΑμπρίτεραΠροηγούμενως, πριν.
- αμπρύτεραΣε προηγούμενο χρόνο.
- ΑμπώχνωΣπρώχνω, άμπωξε μωρέ την πόρτα!
- ΑμπώχνωΣπρώχνω άτσαλα.
- ΑμτίΑμ πώς, Αμέ τι, όχι αλλιώς.
- Αν σε πιάκωΑν σε πιάσω.
- Αν το κοράκι έχεις οδηγό, μόνο σε ψοφίμι θα σε πάει.Κακός οδηγός ή δάσκαλος σε κατευθύνει στην καταστροφή.
- αναδεχτούδ’Παιδί που βάφτισε κάποιος.
- ΑνάμεραΚατά μέρος, στην άκρη.
- ΑναμεράωΚάνω στην άκρη.
- αναπιάνουΕτοιμάζω προζύμι.
- άναργοςΑργός.
- ΑνασκαίνομαιΣιχαίνομαι.
- ἈνάτελαΑνάποδα ή με δυσκολία.
- Ανεμομαζώματα διαολοσκορπίσματαΌσα αποκτώνται άδικα δεν κρατούν.
- ανεμοσιούριΣωρός χιονιού που σχηματίζεται από τον δυνατό άνεμο.
- ἈνεμοσωρειάΧιόνι σωρευμένο από δυνατό άνεμο.
- ΑνθήναΗ Αθήνα.
- ΆνιφτοςΑυτός που δεν έχει πλύνει το πρόσωπο.
- ΆνξΆνοιξη
- ανταμκόΑυτό που το έχουμε από κοινού.
- αντάραΟμίχλη.
- άντε ξίχ’ απ’εδώΠροσβλητική εντολή να φύγει ο άλλος.
- αντέτ’Καθιερωμένη συνήθεια.
- Αντίς να βογγήσει το βόδι, βογγάει το αμάξι.Κάποιος παραπονιέται για όσα έπαθε άλλος.
- ΑντράλαΗ ζάλη αλλά χρησιμοποιείται κυρίως μεταφορικά: Η φασαρία, το μπέρδεμα.
- ΑντράλαΘόρυβος και αναστάτωση.
- ΑντράλαΦασαρία ή αναστάτωση.
- ΑντράλαΖάλη.
- ΑντράλαΑναστάτωση ή φασαρία.
- ΑντραλεύωΑνακατώνω καταστάσεις, κάνω φασαρία, μπερδεύω τα λόγια μου.
- ΑξούριγοςΑξύριστος.
- Απ΄τα χαμένα μαζωμέναΜικρή ανάκτηση χρημάτων από ανεξόφλητο δάνειο.
- ΑπαντοχήΗ προσμονή σε κάτι, η προσδοκία.
- ΑπάτηγοςΟ απάτητος.
- ΑπαφτώνωΚάνω έρωτα.
- Απέ, απέουΈπειτα, μετά.
- ΑπέδωΑποδώ και πέρα.
- ΑπέκειαΑπό εκεί, απέκεια ήρθες;
- απερδίκλωτοΜουλάρι χωρίς δεμένα μεταξύ τους τα μπροστινά πόδια.
- απήδσα μσουρανίςΠετάχτηκα ψηλά.
- απθώνωΤοποθετώ και αφήνω ένα πράγμα.
- Άπιαστα πουλιά χίλια στον παράΌνειρα που δύσκολα γίνονται πραγματικότητα.
- ΑπίκπαΜπρούμυτα πρηνηδόν.
- ΑπίλκαΤο ντουλάπι
- ΑπκάτΑπό κάτω.Την έβαλε απκάτ κι τι σιαφάκωσε* (βλέπε λέξη).
- ΑπόγονοΜέρος όπου δεν φτάνει ο άνεμος.
- ΑποκουντριασμένοςΑποχαυνωμένος.
- Αποκριές στον ΚάλαμοΑπόκριες χωρίς χρήματα και δυνατότητα διασκέδασης.
- ΑπολίωραςΠριν από λίγη ώρα.
- ΑπόλκαΑόριστος του απολύω.
- ΑπόρμαΤο προϊόν της αποβολής ανεξάρτητα από το είδος του θηλαστικού που έχει αποβάλλει δηλαδή απόρριξε = το έριξε από μέσα της.
- αποσβολώθκαΈνιωσα ζάλη.
- αποσβολώθκαΚουράστηκα υπερβολικά.
- ΑπόσκιοΜέρος με σκιά αλλά και το δειλινό.Την ώρα που δύει ο ήλιος και αρχίζει να πέφτει μια σκιά.
- ΑπρίλςΑπρίλιος
- ΑραγώιΤο πίσω μέρος του σπιτιού.
- αραδιάρηΕκείνον που όριζε τη σειρά για το πότισμα.
- ΑραδίζωΒαδίζω σε ξένο χωράφι, περνάω αναγκαστικά, αλλά και δικαιωματικά από ξένο χτήμα.
- ΑρβάλαΜεγάλη φασαρία αλλά και μεταφορικά ο ένας πάνω στον άλλο.
- ΑρβάλιΤο χερούλι της κατσαρόλας.
- ΑργάζωΚατεργάζομαι τα δέρματα των ζώων, (βυρσοδεψία).
- ΆργανοΤο τύμπανο αλλά μεταφορικά φουσκώνω κάτι, το κάνω σαν τύμπανο τεντωμένο.
- άργασμαΗ φέτα ωριμάζει μέσα σε ασκό.
- ΑργουλιέμαιΑναφέρεται στα σκυλιά, στους λύκους και τα τσακάλια, όταν γαυγίζουν με τρόπο που θεωρείται πένθιμο, παραπονιάρικο.
- ΑρδαλίτσαΤο παιδικό παιχνίδι.
- Αρέντα, αρεντεύωτρεχάλα, τρέχω.
- ΑρεσειάΑυτό που μου αρέσει, της αρεσκείας μου.
- ΑριάΕιδικό κόσκινο για τα σιτηρά.
- ΑρκουμένουμαιΑφουγκράζουμαι.
- Αρμάθα1. Η πλεξούδα από ξερά κρεμμύδια ή σκόρδα ώστε να μπορούν να κρεμαστούν στην αποθήκη για να διατηρηθούν όσο το δυνατόν καλύτερα.
- ΑρμακιέμαιΜατσουλιάω, αναμασάω, μηρυκάζω.
- ΑρμέωΑρμέγω.
- ἀρμολίθριαΕλαφριές πέτρες για τη βάση του θόλου.
- Αρνιά, κατσίκια, νύφες και γαμπρούς!Ευχή οικογενειακής και αγροτικής ευημερίας.
- ΑρταίνομαιΔε νηστεύω, τρώω μη νηστίσιμα φαγητά.
- αστόησαΔεν θυμήθηκα.
- ΑστοχάωΞεχνάω.
- ΑστραλίαΗ Αυστραλία.
- Αστραπόπ(ου)τσαΤον βάρεσε αστραπόπτσα = Χάζεψε, μπαντάλεψε τελείως.
- αστράφτει στο ΓογόμπλοΤο λένε ως προμήνυμα ότι θα βρέξει.
- άστραψε στο ΓογόμπλοΤο λένε ως προμήνυμα ότι θα βρέξει.
- ΑστρέχαΤο κομμάτι μιας στέγης - κεραμοσκεπής το οποίο εξέχει από τον κυρίως όγκο του σπιτιού για λόγους προστασίας από το νερό της βροχής.
- ΑύγουστοςΑύγουστος
- ΑυλακιάζωΑνοίγω αυλάκι κατά τη διάρκεια του οργώματος είτε με το ζευγάρι είτε με το τρακτέρ.
- Αυτά π’ λές τα λέν στου μύλουΑπόρριψη υπερβολικών, απίθανων λεγομένων.
- ΑυτοκίντοΤο αυτοκίνητο.
- αυτός κινείται σαν το κάτ' το μυλολίθ'Το λένε για άνθρωπο που κινείται ή περπατά πολύ αργά.
- ΑυτούΕκεί.
- ΑφαλοκόβωΚυριολεκτικά κόβω τον ομφάλιο λώρο στο νεογέννητο αλλά συνήθως χρησιμοποιείται ως απειλή: Κάτσε καλά Γιορ θα σαφαλοκόψω.
- ΑφάνσαΑόριστος του αφανίζω, εξαφανίζω.
- ΑφάνσεΠροστακτική του αφάνσα, (αφανίζω).
- ΑφανταλιάΖάλη.
- Αφήνου πλάτςΑφήνω τα πράγματα ασυμμάζευτα.
- Αφύσκιοςο Αφύσικος, ο άσχημος.
- Αχ, Θεουλάκη μουΕπίκληση στον Θεό για βοήθεια σε δυσκολία.
- ΑχαμνάΤα γενετικά όργανα του άνδρα.
- ΑχαμνόςΟ λιπόσαρκος, ο αδύνατος.
- ΆχναΗ ανάσα, μεταφορικά η απόλυτη σιωπή.
- Αχούρο αχυρώνας, ο στάβλος, αλλά και μεταφορικά η ακαταστασία.
- ΑχπάνΕπάνω.
- ΑψύςΟ ξινός, ο νευρικός, ευέξαπτος, το ξινό.
- ΑψχάωΤσιγκουνεύομαι, είμαι φειδωλός.
Β
- Βάβω, ΒάβουΗ γιαγιά.
- Βάβω, ΒάβουΓιαγιά.
- ΒαΐζωΛυγίζω, βαδίζω σκυφτός.
- βάκροΠρόβατο με λευκό μαλλί και μαύρο πρόσωπο και πόδια.
- Βαλάντωσα στο κλάμαΈκλαψα πάρα πολύ.
- ΒάραγκαςΣημείο ξερής κοίτης που κρατά νερό.
- ΒαραίνωΓίνομαι βαρύς, παχαίνω.
- Βαρβατιάζωβρίσκομαι σε γενετήσιο οργασμό.
- Βαρβατίλα, (τραγίλα)Ώρε αυτός ζεκοπάει βαρβατίλα δηλαδή βρωμάει από τη μυρωδιά που αφήνει ο τράγος την περίοδο της αναπαραγωγής.
- ΒαρβατσέλΤο μικρό τραΐ, που θέλει να κάν τον τράγο.
- ΒαρκόΥγρός, βαλτώδης.
- ΒαρκόΥγρός, βαλτώδης τόπος με πολλή βλάστηση.
- ΒαρκόΤόπος που κρατά διαρκώς νερό, βαλτώδες μέρος.
- βαρκόςΜε υγρασία.
- βαρυκόποςΚουρασμένος από τον κόπο.
- ΒασλιάςΟ βασιλιάς.
- ΒατσίναΤο εμβόλιο.
- ΒατσούνιαΤα βάτα.
- ΒατσούνιαΒάτα.
- ΒελάνΤο βελανίδι.
- ΒελάνΒελανίδι.
- ΒελέντζαΣκέπασμα από μαλλί φτιαγμένο στον αργαλειό στην οποία η μία πλευρά της είναι με φλόκια, (κρόσσια) για αυτό λέγεται και φλοκάτη.
- ΒελέντζαΜάλλινο σκέπασμα.
- ΒερβερίτσαΟ μαύρος Σκίουρος Αλεπού (Sciurus niger - Σκίουρος ο μαύρος) και ο γκρίζος Σκίουρος, ( ο Σκίουρος ο κοινός - Sciurus vulgaris).
- βεργωμέναΜαστάρια αιγοπροβάτου που έχουν σκληρύνει από πολύ γάλα.
- ΒετούλΤο χρονιάρικο κατσίκι.
- ΒζίΤο γυναικείο στήθος και γενικά των θηλαστικών.
- ΒίγλαΣημείο παρατήρησης με ανοιχτή θέα.
- Βίτσα, βέργαΛεπτό κλαδί ειδικά από κρανιά (Cornus mas) με το οποίο οι δάσκαλοι μας βάραγαν στα χέρια και στα πόδια και με τους καρπούς της η Κίρκη τάιζε τους συντρόφους του
- Βλάντα ή ΒλάταΞύλινο δοχείο ύψους 1 μέτρο περίπου, (βλέπε φώτο), και με διάμετρο περί τους 25 πόντους, στο οποίοι τοποθετούν το γάλα για να βγάλουν το βούτυρο.
- ΒλάρΤόπι μάλλινου υφάσματος που υφαίνεται στον αργαλειό και έφτιαχναν τα βλαρίσια ρούχα.
- ΒλιώραΗ λέρα, η βρωμιά, ζιζάνιο των διαφόρων σιτηρών, για να έχει και σημασία η έκφραση: Άι κακή βλιώρα να σε πιάκ.
- βλόγα μαςΖητούμε την ευλογία σου.
- ΒοζιώνωΒλέπω.
- βοζώνωΕπιμένω πεισματικά.
- ΒόιδΤο βόδι.
- ΒολάΑριθμητικό, φορά.
- Βορδόνα/εςΤο πρήξιμο που σχηματίζεται μετά από τσίμπημα κουνουπιού, σκνίπας, σφήκας ή και άλλου εντόμου, το οποίο παρουσιάζει και έντονη φαγούρα.
- βουζιέςΚουφοξυλιές.
- Βουζίλαη σφήνα, ο μοχλός.
- ΒουζοκράτΟ στηθόδεσμος.
- ΒουκέντραΒοήθημα του γεωργού.
- βουρκόλακαςΒρικόλακας.
- ΒουρλίζομαιΤρελαίνομαι.
- ΒούρτσοςΟ σκαντζόχοιρος.
- ΒουτσέλαΕιδική ξύλινη κατασκευή μεταφοράς νερού, η βαρέλα, την οποία μεταφέρουν οι γυναίκες στην πλάτη.
- ΒροςΆλλη τοπική ονομασία της ίδιας υδατοδεξαμενής.
- βρούδιαΦυσικές ποτάμιες γούρνες για κολύμπι.
- ΒροχιόςΤοπική ονομασία χτιστής δεξαμενής άρδευσης ή μύλου.
Γ
- ΓάκςΤο χαϊδευτικό του Γιώργου.
- γαλάριΖώο που δίνει γάλα.
- ΓαλάριαΤα ζώα που αρμέγονται, που παράγουν γάλα, δηλαδή έχουν γεννήσει.
- ΓαλάσκΟ ασκός για το γάλα ή το τυρί.
- ΓαλότσεςΦτηνά παπούτσια από λάστιχο.
- ΓάμσαΑόριστος του γαμάω.
- ΓάναΗ μουτζούρα από τα κάρβουνα.
- ΓανωματήςΟ καλατζής, ο άνθρωπος που καλαλίζει, γανώνει με καλάι (κασίτερο) τα χάλκινα σκεύη των παλιών νοικοκυριών.
- Γανώνωκαλαΐζω τα χάλκινα σκεύη.
- ΓανωτήςΑυτός που γανώνει.
- ΓαράφαΗ καράφα.
- ΓάστραΜεταλλικό κοίλο σκεύος με το οποίο ψήνεται το ψωμί και διάφορα φαγητά στο τζάκι.
- ΓατζιάζωΜου σηκώνεται η τρίχα από ανατριχίλα ή από το κρύο ανατριχιάζω.
- ΓατσιουμάλλιαΟι τρίχες στο σβέρκο του άνδρα και της γυναίκας.
- ΓδάρτςΟ γδάρτης, αυτός που γδέρνει π.χ.
- Γείναμε γιά φίλημαΤο λένε γνωστοί που έχουν πολύ καιρό να συναντηθούν.
- ΓενάρςΙανουάριος
- ΓέννημαΗ παραγωγή σιτηρών, καλαμποκιού κλπ.
- ΓεντέκιΟ γερός άντρας, ο ψηλός.
- ΓεράνιοΧρώμα βαθύ μπλέ.
- ΓέρεμαΗ γιατρειά, η ίαση.
- γηνιάΓένος ή σόι.
- ΓιαΗ πρόθεση για χρησιμοποιείται δε διάφορες εκφράσεις όπως : Εδώγια = Εδώ ακριβώς, Αυτός για = Αυτός νάτος μπροστά σου.
- ΓιαγούρτΤο γιαούρτι.
- ΓιαλάωΚοροϊδεύω, εξαπατάω κάποιoν, ξεγελώ.
- ΓιάνναΤα Ιωάννινα.
- ΓιαστραμμένοςΑυτόν που το βάρεσε η αστραπή, ο αστραποβαρεμένος.
- γιατάκιΧώρος πρόχειρου σταβλισμού αιγοπροβάτων.
- ΓίγκαΤο ίδιο με το παραπάνω με τη διαφορά ορισμένοι το νι το προφέρουν γάμα.
- ΓιδοξούρΕργαλείο απαραίτητο σε κατόχους αιγοπροβάτων για το κούρεμά τους και μεταφορικά αυτός που είναι κουρεμένος σαν γίδι.
- ΓιέμουΕκφράζει απορία, θαυμασμό αλλά και οδύνη.
- ΓιένομαιΓίνομαι: λαμβάνω κάποια υπόσταση, γενιέμαι, αποκτώ κάποια ιδιότητα, ετοιμάζομαι, ολοκληρώνομαι, συμβαίνω, καταλήγω και στο Γ΄ πρόσωπο ενικού είναι δυνατόν.
- ΓίκοςΤα σκεπάσματα του σπιτιού ένα πάνω στο άλλο.
- ΓίνκαΑλριστος του ρήματος γιένομαι.
- Γίνκεις χρίναΈχεις λερωθεί πάρα πολύ.
- Γίνκι αμούντΧάθηκε και δεν φαίνεται πια.
- ΓιόμαΤο μεσημέρι.
- γιοματίζουνΤρώνε.
- ΓιομίζωΓεμίζω
- ΓιορςΧαϊδευτικό του Γιώργου, αντίστοιχο του Γάκη.
- ΓιορτόπιασμαΔηλαδή η σύλληψη παιδιού την παραμονή γιορτής.
- ΓιορτόπιασμαΥβριστικός χαρακτηρισμός, συχνά για άτακτο παιδί.
- ΓίτσαΧαϊδευτικό της Γεωργίας.
- ΓίτσηςΧαϊδευτικό του Γιώργου.
- ΓιώραΗ ώρα, ο καιρός, η στιγμή αλλά και κατάρα.
- ΓκαβάδΤο τυφλό άτομο.
- ΓκαβέλουΜειωτικός χαρακτηρισμός γυναίκας με πρόβλημα όρασης.
- ΓκαβομάραΗ τυφλομάρα.
- ΓκαβόςΟ τυφλός.
- ΓκαζοντενεκέςΔοχείο συνήθως 16κιλο ή 8κιλο από τσίγκο, (ψευδάργυρο), το οποίο συνήθως χρησιμοποιούμε για να βάζουμε τυρί, αν πρόκειται για αυτόν με καπάκι ή λάδι αν πρόκειτα
- ΓκαλιούρηςΟ αλλήθωρος.
- ΓκαλιουρίζωΑλληθωρίζω.
- ΓκάλπηΗ καφέ γίδα.
- ΓκανιάζωΣκάω.
- γκαργκαλάνοςΤο καρύδι του λαιμού ή ο λάρυγγας.
- ΓκαργκανάωΚάνω περίεργους θορύβους.
- ΓκαρίζωΗ φωνή του γαϊδάρου και μεταφορικά αυτός που είναι κακόφωνος.
- ΓκάρισμαΗ πράξη του γκαρίσματος.
- ΓκέβωΓεύομαι.
- γκέσαΓίδα με μαύρη ράχη και πλευρά, λευκή κοιλιά και λευκές γραμμές στο πρόσωπο.
- ΓκίζαΗ μυζήθρα.
- ΓκιλντάραΤο πέσιμο με ταυτόχρονη κατρακύλα: Έφαγα μια γκιλντάρα.
- ΓκιόσαΗ μεγάλη σε ηλικία γίδα και μεταφορικά η γερασμένη και άσχημη γυναίκα.
- ΓκιούμΕιδικό δοχείο από τσίγκο που το χρησιμοποιούσαν οι κτηνοτρόφοι είτε για νερό είτε για το γάλα.
- ΓκισέμΟ τράγος αρχηγός του κοπαδιού.
- ΓκλάβαΤο κεφάλι.
- ΓκλάβαΚεφάλι· μεταφορικά, μυαλό.
- ΓκλαβανήΤο άνοιγμα με το οποίο ανεβαίνουμε στο χώρο μεταξύ ταβανιού και στέγης.
- ΓκλακανάωΚαταπίνω με θόρυβο, κάνω γκλ γκλ γκλ.
- ΓκλαφνάωΓαυγίζω.
- ΓκλιέμαιΚυλιέμαι.
- γκλιορεύωΜένω ξαπλωμένος πριν αποκοιμηθώ.
- ΓκορτσιάΗ αγριαπιδιά, (Pyrus spinosa).
- Γκοτζάμ(ου) και ΓκιτζιάΑναφέρεται σε μέγεθος ή ηλικία.
- ΓκοτςΚουβαλάω κάποιον στην πλάτη.
- γκότσιαΚαβάλα στους ώμους άλλου ανθρώπου.
- ΓκούλιαραςΗ γνωστή τραμπάλα.
- ΓκούμενοςΠρόκειται για το έντομο (Xylocopa violacea), που ανήκει στα Υμενόπτερα.
- ΓκουμπλίτσαΜικρός ξύλινος κάδος που έβαζαν οι κτηνοτρόφοι το γάλα, όταν άρμεγαν τα γιδοπρόβατα.
- ΓκουντουλάωΚυλώ προς τα κάτω.
- ΓκουντουλίνεςΤα 45ρια καρφιά αλλά μεταφορικά, τα καρφώματα, οι σπιουνιές, οι ρουφιανές.
- ΓκουρλώνωΑνοίγω υπερβολικά τα μάτια μου για κάποιον σοβαρό λόγο.
- ΓκούσιαΠαιδικό παιχνίδι.
- ΓκούσταραςΗ μεγάλη πράσινη σαύρα, (Lacerta viridis).
- ΓκουσταρίτσαΗ σαύρα.
- ΓκριλιάνγκοςΟ λαιμός.
- γκριτζελάγγοςΤο μέρος του λαιμού.
- ΓκριτζέπΑυτό που εξέχει από κάπου.
- ΓκριτσλιάγκοςΟ λαιμός.
- ΓκώνωΑισθάνομαι φούσκωμα.
- ΓλιέπωΒλέπω.
- ΓλίναΟ πηλός.
- ΓλούποςΤο στενό επάνω μέρος ενός μπουκαλιού.
- Γλυκό μου στεφάνιΤρυφερή προσφώνηση προς σύζυγο.
- ΓνέμαΤο νήμα που έχει προκύψει από το γνέσιμο με τη ρόκα.
- ΓομάρΟ γάιδαρος.
- ΓομαροτσώνοςΟ Χοντρομύτης, (Coccothraustes coccothraustes).
- γούληΤο άνοιγμα δερμάτινου δοχείου.
- ΓούπατοΤο κοίλο χαμήλωμα του εδάφους.
- ΓούραΤα κοίλα μέρη στα ρέματα και στα ποτάμια σε περιορισμένη βεβαίως έκταση.
- Γούρμα και άγουραΛόγια απερίσκεπτα,χωρίς διάκριση σωστού και λάθους.
- γούρμοΏριμο.
- γούρναΜικρό κενό μέσα στο τυρί.
- γουρνοχαράΓιορτή χοιροσφαγής.
- ΓούσιαςΟ Γιώργος.
- Γραµµενο πιδίΠαιδί καλό και τίμιο.
- ΓράβοςΤο δέντρο γαύρος, (Carpinus orientalis).
- γράβτσεςΤοπική ονομασία δέντρων που η συντάκτρια ταυτίζει με γαύρους.
- ΓραδώνωΣτριμώχνω.
- ΓραίνωΕπεξεργάζομαι το μαλλί για το γνέσιμο με τη ρόκα.
- Γραμμένη μουΤρυφερό προσφώνημα που επαινεί την ομορφιά.
- Γραμμένο μουΌμορφό μου, Μάτια μου, Χρυσό μου κλπ.
- Γραμμένο μουΤρυφερή προσφώνηση αγαπημένου προσώπου.
- ΓραπώνωΠιάνω κάποιον ή κάποιο αντικείμενο γερά.
- ΓρέκιΟ χώρος κατοικίας του κτηνοτρόφου στο χειμαδιό ή στο βουνό.
- γρεκιάζωΠερνώ τη νύχτα κάπου.
- γρεντζελιέςΆγρια κλήματα με λίγες ρώγες στα τσαμπιά.
- ΓρέντζουλοΤο αγριοστάφυλο.
- ΓρεντιάΤο δοκάρι.
- ΓρεντιάΞύλινο δοκάρι στέγης ή πατώματος.
- ΓρεντιέςΔοκάρια που κρατούν το πάτωμα.
- ΓρίβαςΤο ασπροσταχτί άλογο ή μουλάρι.
- ΓρνόπετσοΤο δέρμα του γουρουνιού.
- ΓρουμπούλΟ σβώλος.
- ΓρουμπουλιάζωΓίνομαι όλο σβώλους.
- ΓρούνΟ χοίρος, το γουρούνι.
- γρούσπαΚοιλότητα στο έδαφος με ακάθαρτα νερά.
- ΓυρνάωΓυρίζω.
- ΓωνίστραΤο περιθώριο στο τζάκι όπου δεν τοποθετούνται ξύλα.
Δ
- Δανείσου, καλοπέρασε καί πάλι μεταστρέψεΝα εξοφλείς ώστε να μπορείς να ξαναδανειστείς.
- ΔάρτςΟ δάρτης, αυτός που δέρνει, συνώνυμο του γδάρτη.
- ΔαυλίΑναμμένο κομμάτι ξύλου.
- ΔαχλιάΤο αποτύπωμα του δάχλου.
- ΔάχλοΤο δάκτυλο.
- Δγιοφύρ(ι)Το γεφύρι, με τη γραφή του παραθέματος.
- Δγόν/αΤο όψιμο αρνί ή κατσίκι.
- Δείξος και ΠοίξοςΈκφραση. Ο τέτοιος ή τρισάθλιος ή άχρηστος.
- ΔεκέμβρςΔεκέμβριος
- δεν έβγαλε άχναΔεν είπε τίποτε, έμεινε σιωπηλός.
- Δεν τελέβεσαιΗ συμπεριφορά σου είναι ανυπόφορη.
- Δεν τελεύεσαιΔεν αντέχεται η συμπεριφορά σου.
- Δεν τσιμουτάωΔεν βγάζω κουβέντα.
- δέντροΒελανιδιά, στη συγκεκριμένη τοπική χρήση.
- ΔέντροςΗ δρυς, είτε η Δρυς η κήρρις (Quercus cerris) είτε η Δρυς η μαλλωτή (Quercus lanuginosa).
- δέσηΦράγμα που οδηγεί νερό σε αυλάκι.
- ΔεφτέραΔευτέρα
- ΔημοσιάΟ δημόσιος δρόμος.
- ΔιακονάρςΟ ζητιάνος, ο ζήτουλας.
- διγόνιαΑρνιά της όψιμης, δεύτερης περιόδου γεννήσεων.
- ΔικέλΞύλινο εργαλείο που χρησιμοποιούνταν στο αλώνισμα για το γύρισμα του αλωνιού, για τη συγκομιδή του άχυρου αλλά και για το καθάρισμα από τα άχυρα του καρπού δηλα
- ΔικράνΣιδερένιο εργαλείο που το χρησιμοποιούσαν στις ίδιες εργασίες με το δικούλι ή δικέλι, (βλέπε φώτο).
- ΔίπατοΤο σπίτι που έχει δύο πατώματα, το διώροφο.
- ΔιπλάρκοςΟ διπλός, ο δίδυμος.
- ΔισπότςΟ επίσκοπος, ο δεσπότης.
- ΔκόμΔικό μου, δικό σου, δικό του.
- ΔλιαΗ δουλειά.
- Δο μ' στόμαΔώσε μου ένα φιλί.
- ΔοκάωΑντιλαμβάνομαι, το παίρνω είδηση, το καταλαβαίνω, το παίρνω χαμπάρι.
- ΔραγάτςΟ Αγροφύλακας, όχι αυτούς που διόρισε ο Πολύδωρας.
- ΔραγουμάνοςΟ διερμηνέας.
- ΔραπέτςΤο πολύ ξινό και στυφό φρούτο.
- ΔρασκελάωΠηδάω κάποιο εμπόδιο, το περνάω από πάνω.
- ΔρασκελιάΤο πήδημα άνευ φόρας.
- ΔροτσίλαΜικρό κόκκινο σπυρί.
- δυο οργιές γνέμαΜήκος νήματος εκφρασμένο σε δύο οργιές, χωρίς μετατροπή σε μέτρα.
Ε
- έβαλε το κιαμέτιΈβαλε πάρα πολύ.
- Έβαλε το νερό στ’ αυλάκιΤακτοποίησε την υπόθεση ώστε να προχωρήσει.
- ΈεΤι;
- ΈεεεεΈεεεεεε μη βιάζεσαι μωρή.
- ΕιδήσματαΌλα τα πράγματα του σπιτιού είτε πρόκειται για ρουχισμό είτε για μαγειρικά σκεύη και γενικώς ό,τι έχει ένα σπίτι.
- Εἶναι ἀργὰ γιὰ δάκρυαΟ χρόνος για να ενεργήσεις έχει ήδη περάσει.
- ΈκαΠροτροπή να σταθεί ή να περιμένει κάποιος.
- Έκανε μόκοΣώπασε, δεν είπε τίποτε.
- ένα κομάτ ψουμίΈνα τεμάχιο ψωμιού.
- ένα σπρί καφέΕλάχιστος καφές.
- ΈργοςΤο τμήμα του χωραφιού που θα σκαφτεί από τον κάθε εργάτη.
- ΈρμοςΟ έρημος, η έρημη, το έρημο.
- ΈστερξαΑόριστος του ρήματος στέργω.
- ΈφκαΑόριστος του ρήματος φεύγω.
- έχει τα χέρια κλούτσοΔεν έχει επιδεξιότητα στα χέρια.
- ΈχοςΤο βιος.
Ζ
- ΖαΤα πράματα, το ζωντανό βιος, τα ζώα.
- ΖαβλακώνομαιΖαλίζομαι, αποχαυνώνομαι.
- ΖαβόςΤο στραβόξυλο, το ζώο με παραξενιές.
- ΖαβρακιασμένοςΟ μαραμένος, ο ζαρωμένος.
- ΖαγάρΤο κυνηγόσκυλο, ο αργόσχολος αλλά και ο πονηρός άνθρωπος.
- Ζαγκανάω – ΖαγκανιέμαιΚουνάω κάτι με θόρυβο.
- ΖαγκανιέμαιΚουνιέμαι.
- ΖαγκανούδιαΑυτά που ζαγκανάν, που κάνουν θόρυβο και κατ' επέκταση τα όργανα μουσικής, το ραδιόφωνο, η τηλεόραση και γενικά ό,τι μηχάνημα εκπέμπει στο διαπασών.
- ζαλγκόθκαΠήρα φορτίο στη ράχη.
- ΖαλίκιΔέμα κομμένων ξύλων για τη φωτιά, το οποίο το φορτώνονταν οι γυναίκες στην πλάτη.
- ΖαλικώνομαιΚουβαλάω ζαλίκι.
- ζαμπέλαΜαύρα σταφύλια, στην ονομασία που αναφέρει ο ταξιδιώτης.
- ζάντζεςΙδιοτροπίες ή καμώματα.
- ζαντζιάρικοΙδιότροπο, όπως λέγεται για ζώο.
- ΖάντσαΗ παραξενιά, η ιδιοτροπία.
- ΖαπώνωΚαταλαμβάνω αυθαίρετα κυρίως κάποια έκταση αλλά και πράγματα.
- ΖάφτΚαταφέρω κάτι, κάποιον, δαμάζω, επιβάλλομαι.
- ΖβάραΕίναι αγροτικό εργαλείο με το οποίο φρεζάριζαν τα χωράφια τους παλιά οι αγρότες με τα ζώα.
- ΖβάραΤο ένα κατόπιν του άλλου, με τη σειρά.
- ΖβαρίζωΔουλεύω με τη ζβάρα.
- ΖβαρνάωΣέρνω.
- ΖβαρνιέμαιΣέρνομαι.
- ΖβίγκοςΤο τίποτα.
- ΖγάΣιγά.
- ΖγκαρλίζωΑναφέρεται στο επιφανειακό ανακάτωμα του χώματος από τα πτηνά στην αναζήτηση σπόρων αλλά και σε αυτόν που δεν σκάβει βαθειά το χωράφι.
- ΖγούρΤο νέο πρόβατο που μόλις έχει απογαλακτιστεί.
- ΖγώνωΠλησιάζω κοντά.
- ΖεκοπάωΒρωμάω πολύ άσχημα.
- ΖεματάωΒάζω κάτι σε καυτό νερό και μεταφορικά κάνει φοβερή ζέστη αλλά και καίγομαι από μια πράξη.
- ΖεματόπητταΠίτα με αλεύρι,ζεστό νερό και λάδι.
- ζένωΑναδίδω δυσοσμία.
- ζένωΒγάζω οσμή.
- ζερβόςΓια μέρος χωρίς ήλιο.
- Ζεύγλα, ή ΖέβλαΗ ζέβλα είναι το αντίστοιχο της λαιμαριάς των μουλαριών ή των αλόγων αλλά κατασκευασμένη από ξύλο λυγισμένο σε μορφή οβάλ για να θηλυκώνει στο λαιμό του βοδιού
- Ζητάει/ΖήτσανΑναφέρεται στα οικόσιτα ζώα, όταν βρίσκονται σε οίστρο.
- ΖιάκαΣάκος φτιαγμένος από λινάρι ή και από νάιλον.
- ΖιάμπαΟ φρύνος ο κοινός, (Bufo bufo).
- ΖιλινιάΤο φιλίκι, (Phillyrea latifolia).
- ΖμίΧυμός.
- ΖμπλατείαΣτην πλατεία.Που πάεις Γιορ;
- ΖμπόρταΣτην πόρτα.
- ΖμπούτσαμΣτην πούτσα μου.
- ΖντουλάπΣτο ντουλάπι.
- Ζούδιο, ΖούδιΤο άγριο ζώο αλλά και ο βλάκας, ο αμόρφωτος.
- ΖουλάπΤο άγριο ζώο του δάσους αλλά και ο αμόρφωτος, ο ακοινώνητος άνθρωπος.
- Ζουλάω, ζουπάωΣυμπιέζω, πιέζω.
- Ζούπισμα, ζούλισμαΠίεση, συμπίεση.
- ΖούραΤο κατακάθι στο λάδι και σε άλλα υγρά προϊόντα.
- ΖουρλόςΟ τρελός.
- Ζούφιος ή και Τζούφιος και Ζούφιο/ΤζούφιοΟ άδειος, ο κούφιος, ο ανόητος, ο χαλασμένος, ο στείρος, το άδειο, το κούφιο.
- ζυγούριΠρόβατο από οκτώ μηνών έως δύο ετών, κατά τη συγκεκριμένη πηγή.
- ΖωνάρΗ ζώνη.
- ΖωνάριαΟι γενεές.
- ΖωνάρωΗ γίδα που είναι μαυρόασπρη στην κοιλιά.
- ΖωντανόΤο οικόσιτο ζώο και μεταφορικά ο άνθρωπος χωρίς τρόπους, ο αγροίκος, ο αγενής.
Η
Θ
- Θα ΛάρθωΜέλλοντας του ρήματος έρχομαι.
- Θά σέ δώσω τοῦ πρώτουΚατάρα να σε πάρει ο διάβολος.
- Θα σου 'ρθουν κι εσένα τα γίδιαΘα αποκτήσεις κι εσύ παιδιά και θα σε ενοχλούν.
- Θα σου 'ρθουν τα γελάδια...Οι κακές πράξεις θα επιστρέψουν σε αυτόν που τις έκανε.
- Θα σου μπάσω μιαΘα σου ρίξω μία σφαλιάρα, γροθιά κλπ.
- Θα σου μπάσω μιαΑπειλή ότι θα χτυπήσω κάποιον.
- θα φέρει ο βλάχος το τυρίΚάποιος θα ανατρέψει την κατάσταση και τελικά θα νικήσει.
- ΘάμπωμαΤο σούρωπο, η ώρα που αρχίζει να νυχτώνει.
- Θαμπώνω, (ει)Θολώνω, βραδιάζει, (νυχτώνει).
- ΘαραπεύομαιΙκανοποιούμαι, ευχαριστιέμαι από κάτι υλικό όπως: φαγητό, ποτό, γλυκό αλλά και μεγάλη ψυχική ικανοποίηση από κάποια απόφαση ή συμφορά σε βάρος κάποιου μισητού ε
- ΘειάκοΗ θεία.
- Θέλει κι ο μότσιος καφέ να πάει κοντά στα γίδιαΣαρκασμός για τον μικρό βοηθό που ζητά προνόμιο δυσανάλογο με το έργο του.
- θελίΚομμάτι από πίτα ή ψωμί.
- ΘέρμεςΠυρετός που αναφέρεται κυρίως στις περιπτώσεις της ελονοσίας και που συνοδεύεται με ρίγη.
- ΘερτήςΟ Ιούνιος.
- ΘερτήςΙούνιος
- ΘηάμαΤο θαύμα, η μεγάλη έκπληξη.
- ΘηαμένομαιΑπορώ, εκπλήσσομαι, θαυμάζω.
- ΘημωνιάΗ τοποθέτηση των δεματιών από τα σιτηρά σε διάταξη κύκλου.
- θιάσοΠαχύρρευστο γλυκό ρόφημα από αμύγδαλα και ζάχαρη.
- ΘκάρΗ θήκη.
- Θκόμου, θκόσου, θκότουΚτητική Αντωνυμία: δικό μου, δικό σου, δικό του.
- ΘλίΣυνήθως αναφέρεται σε ένα κομμάτι της πίτας.
- ΘλιάΗ θηλιά.
- θουρίδεςΕσοχές στον τοίχο για φύλαξη πραγμάτων.
- ΘράκαΤα αναμμένα κάρβουνα.
- ΘρασίμΑυτό που έχει θράσος.Α αυτό δεν είν’ πδί.
- ΘρίψαΗ παπάρα, δηλαδή ψωμί τριμμένο στο γάλα ή στη φασουλάδα και γενικά στις σούπες.
- ΘρυψερόςΤρυφερός, όπως για ένα κλωνάρι.
- ΘύμωμαΣημείο του σώματος που έχει πρηστεί και ίσως έχει μαζέψει πύον, η φλεγμονή.
Ι
- ΙκείαΕκεί.
- Ίμουνα, ίσουνα, ίτανεΠαρατατικός του ρήματος είμαι.
- Ιξ και ξερόςΧρησιμοποιείται στην περίπτωση που υπάρχει αμηχανία στο συνομιλητή μας και δεν μπορεί να μας απαντήσει σε μεταξύ μας διένεξη.
- Ιξ και ξερόςΑμήχανος, χωρίς απάντηση σε αντιπαράθεση.
- ΊσιαΕυθεία, κατευθείαν, προχώρα ευθεία (προτροπή).
- Ισιακάτ, ισιαπάν, ισιαπέραπου δηλώνει κατεύθυνση.
- ΊσκιωμαΣημείο που δημιουργείται σκιά για προφύλαξη από τον ήλιο, ο πολύ αδύνατος και χλωμός άνθρωπος είτε από τη φύση του είτε από αρρώστια.
- ΙσκιώματαΠληθυντικός του ίσκιωμα, τα φαντάσματα.
- ΙτςΆκλιτο μόριο.
- Ιτς κρίσΈκφραση που σημαίνει: την σιωπή ιχθύος, όταν δεν απαντάει κάποιος σε μία παρατήρηση, μούγκα στην στρούγκα, δεν αποκρίνεται.
- Ιτς κρίσΑπόλυτη σιωπή, χωρίς απόκριση.
Κ
- ΚαβουρδιστήρΤσίγκινο εργαλείο με το οποίο, καβούρδιζαν τους σπόρους του καφέ στη φωτιά πριν τους αλέσουν.
- ΚαζαντίζωΚάνω προκοπή.
- ΚαζμάςΗ σκαμπάνη.
- ΚαθάριοΤο ψωμί από στάρι.
- Κάθε μανούσι στόν τόπο του μυρίζειΗ προκοπή κάποιου εκτιμάται ιδιαίτερα στον τόπο του.
- Κάθιτι στ’ αγγάριαΕίναι έτοιμος για αναχώρηση.
- ΚαίπεΈπειτα, μετά.
- ΚακάβH μεγάλη κατσαρόλα.Τόφαε όλο το κακάβο Γιορς.
- ΚάκωΗ θειάκο.
- Καλά γεράματαΕυχή για καλή ζωή στα γηρατειά.
- ΚαλάιΟ κασσίτερος.
- ΚαλαμιάΗ καλαμποκιά.
- ΚαλαντζήςΟ γανωματής.
- καλέσηςΛευκό τσοπανόσκυλο με μαύρα σημάδια στο πρόσωπο και στα πόδια.
- Καλί(β)γωμαΤο πετάλωμα των μουλαριών, γαϊδάρων και αλόγων.
- Καλι(β)γώνωΠεταλώνω.
- ΚαλιβοστήρΤο ειδικό σφυρί για το καλίβωμα των μουλαριών, γομαριών και αλόγων.
- ΚαλιβούτσιαΜικρά σπιτάκια, ασήμαντα κτίσματα.
- κάλιουραΝύστα.
- ΚαλιτζέρκαΜεταφορά παιδιού στην πλάτη μεγάλου.
- Καλό ταξείδι! Όλο γεια, καζάντ`μα και προκοπή!Ευχές για καλό ταξίδι, υγεία και προκοπή.
- καλόγριαΠροβατίνα που δεν ζευγάρωσε ούτε γέννησε ποτέ, όπως την ορίζει η πηγή.
- ΚαλογρίτσαΟ γυρίνος.
- Καλοδέξε με καὶ κακοθρέψε μεΗ εγκάρδια υποδοχή αξίζει περισσότερο από πλούσιο τραπέζι.
- ΚαλοκέρΚαλοκαίρι
- καλοσκέρσαΔοκίμασα κάτι πρώτη φορά.
- καλοσκέρσαΔοκίμασα για πρώτη φορά.
- ΚαλυβούτσΜικρό καλυβάκι.
- καμάρ' μου!Τρυφερή προσφώνηση μητέρας προς μικρό παιδί.
- καμαρούλαΜικρός κλειστός χώρος του σπιτιού.
- ΚαματερήΗ καθημερινή ημέρα, η εργάσιμη.
- ΚαματώνωΝιώθω τη ζέστη.
- Κάμεις λάβεις κοιλιά μη σε πονέσειΌποιος προκαλεί κακό να αναμένει αντίστοιχη ανταπόδοση.
- καμιναραίοιΕργάτες που φτιάχνουν ασβέστη.
- ΚαμπλάφΤο καλυμμαύχιο.
- ΚαμπρολάχανοΤο λάχανο, η μάπα.
- ΚανίσκιΔιάφορα εδέσματα που μεταφέρουν μαζί τους οι καλεσμένοι σε κάποιον γάμο, (τηγανίτες, πίτες, καρύδια, τσίπουρο ή κούμπαρο, τυριά κλπ).
- ΚανίστριΠλεκτό καλάθι στο οποίο τοποθετούν το σιτάρι των μνημόσυνων αλλά προφανώς η χρήση δεν προορίζονταν μόνο για τα μνημόσυνα.
- Καντάρ / στατέρΜονάδα βάρος ίση με 44 οκάδες (56,408 κιλά) αλλά και ιδιόμορφη ζυγαριά κατασκευασμένη από μπρούτζο που ζύγιζε σε οκάδες (βλέπε φώτο).
- ΚανταριάζωΖυγίζω με το καντάρι αλλά και φέρνω κάτι στα ίσια.
- Κανταριαστειτε για φαΐΕλάτε όλοι μαζί για φαγητό.
- ΚαπίστριEξάρτημα από ιμάντες που φοριέται στο κεφάλι του αλόγου, του μουλαριού και του γαϊδάρου.
- ΚαπιστρώνωΒάζω το καπίστρι στο μουλάρι κλπ.
- ΚαπούλιαΤο πίσω μέρος των αλόγων, γαϊδουριών και μουλαριών.
- ΚαρακαηδόνιΚορυφή δέντρου, ράχης ή βουνού· επίσης πολύ δυνατό κρύο.
- ΚαραμελωτήΚουβέρτα φτιαγμένη στον αργαλειό με ρίγες σε όλο το μήκος της.
- ΚαρδάραΞύλινο δοχείο για το άρμεγμα των αιγοπροβάτων.
- καρδιλάγγοςΤο μέρος του λαιμού.
- ΚαρίκΤύπος καρπών.
- ΚαρκαλέτσΟ κοκκύτης.
- κάρκαλοΥπερβολικά ξηρό.
- κάρκανοΠολύ ξερό, ξεροψημένο.
- ΚαρκαριέμαιΓελώ δυνατά.
- ΚαρλαύτηςΆνθρωπος με ιδιαίτερα μεγάλα αυτιά.
- ΚάρναΤα κάρβουνα.
- ΚάρναΚάρβουνα.
- ΚαρούταΗ ποτίστρα για τα ζώα.
- ΚαρούταΠοτίστρα ζώων.
- ΚαρσέλαΕιδικό έπιπλο που έβαζαν τα ρούχα τους.
- ΚαρσέλαΜπαούλο ρούχων.
- ΚαρτέρΠεριμένω κάπου κρυμμένος είτε για κάποιο θήραμα είτε για να συλλάβω κάποιον.
- ΚαρτεράωΠεριμένω.
- ΚαρτεράωΑναμένω.
- ΚαρυάΗ καρυδιά.
- ΚαρυάΔέντρο καρυδιάς.
- ΚασάραΙδιόμορφο εργαλείο κοπής κλαδιών, ξύλων για το φούρνο ή το τζάκι και γενικά για την καθημερινή χρήση στις αγροτικές δουλειές.
- ΚασάραΕργαλείο κλαδέματος.
- κασιόπιτεςΖυμαρένιες τυρόπιτες.
- ΚαστραβέτςΤο αγγούρι.
- ΚαστραβέτςΑγγούρι.
- Καταής και καταΐΕπίρρημα. Καταγής.
- ΚαταντίπΝτιπ για ντιπ, όλως διόλου.
- ΚαταψιάΜπουκιά.
- ΚατόπιΜετά, ύστερα.
- ΚατόπιΑργότερα.
- ΚατράωΟυρώ
- κατρουλιόΟ χώρος για τη φυσική ανάγκη.
- ΚατρουτσιάΤο φυτό Ρούσκος, (Ruscus aculeatus) ή Λαγομηλιά.
- ΚατρουτσιάΡούσκος, λαγομηλιά.
- Κάτσε καλά γιατί θα σαργάσω το τομάρΑπειλή για ξυλοδαρμό.
- ΚατσιόΗ αργία απτή δουλειά και μεταφορικά το τεμπελίκι.
- ΚατσιούλαΗ κουκούλα.
- ΚατσιούλαΚουκούλα.
- ΚατσιουλώνομαιΣκεπάζομαι
- ΚατώφλΤο κάτω μέρος της πόρτας εισόδου στο σπίτι.
- ΚατώφλΒάση πόρτας.
- ΚαφοκούτΚουτί που βάζουμε τον καφέ.
- ΚαφοκούτΔοχείο καφέ.
- ΚάψωΟ καημένος, η καημένη, ο καψερός/η.
- ΚβάρΤο κουβάρι.
- ΚβάρΚουβάρι.
- Κενταυρώθ’κα τρείς μέρες άρρωστη στο κρεβάτιΈμεινα τρεις μέρες καθηλωμένη στο κρεβάτι από αρρώστια.
- κενταυρώνομαιΜένω καθηλωμένος, ακίνητος ή κατάκοιτος.
- ΚενταυρώσουΚάθισε κάτω και μείνε ακίνητος.
- ΚεροπάναΠανί (χασές) βουτηγμένο σε λιωμένο γνήσιο κερί και μετά χρησιμοποιείται για καθάρισμα των αυτιών.
- ΚερφεντένιΕπιφάνεια από ξύλο για το κόψιμο κρέατος.
- κηραλεύειΤο σπρώχνει η κακή μοίρα προς ατύχημα, όπως εξηγεί ο συντάκτης.
- κηραλεύωΜε καταδιώκει η κακοτυχία.
- κηροπανιάζομαιΚιτρινίζω ή χλομιάζω πολύ.
- Κιάφ / (Τσιάφ)Το στοιχείο θείο, (S).
- ΚιάφισμαΤο ράντισμα των κλημάτων με θείο.
- κιμέρ(ι)Ζώνη για τη φύλαξη χρημάτων.
- ΚιοτεύωΔειλιάζω.
- ΚιοτήςΟ δειλός, αυτός που δεν έχει θάρρος.
- κιούγκ(ι)Πήλινος σωλήνας.
- Κιουσεβου στου ντριβενΒαδίζω στον δρόμο.
- κιπέγκιαΣυρόμενα παράθυρα που κλείνουν ημιυπαίθριο χώρο.
- κιρατζήςΑγωγιάτης.
- κιρατζήςΑγωγιάτης που μεταφέρει ανθρώπους ή εμπορεύματα με υποζύγια.
- ΚιρκίρΤο τριζόνι, (Acheta domesticus;).
- ΚιρκίρΤριζόνι.
- κίρπαΚομμάτι υφάσματος ή ξεσκονόπανο.
- ΚιχΗ τσιμουδιά, η σιωπή, ο σκασμός.
- ΚλαπατσίγκαναΤα μουσικά όργανα.
- ΚλαπατσίγκαναΜουσικά όργανα.
- ΚλάραΤο κλαδί.
- ΚλάραΚλαδί.
- ΚλαρίΠαραπάνω από μία κλάρα, το κόψιμο κλαρών.
- ΚλειδοπίνακοΞύλινο δοχείο με καπάκι που συγκρατεί τα υγρά.
- κλειδοσάδεςΜάστοροι που χτίζουν από την εσωτερική πλευρά του σπιτιού.
- ΚλείτσιοςΆγκιστρο ξύλινο ή μεταλλικό.
- κλέτοποςΚλαριά με τρυφερά φύλλα για τροφή μικρών αιγοπροβάτων.
- κληματσίδαΚληματαριά που σκιάζει την αυλή.
- κλιάστραΠρώτο παχύ γάλα μετά τη γέννα.
- κλόποτοςΒαρύς ήχος μεγάλων κουδουνιών.
- κλουκουρίζωΚουρεύω το μαλλί στην κοιλιά των προβάτων.
- ΚλούραΤο άζυμο ψωμί από καλαμποκάλευρο, λεπτομέρειες για την παρασκευή του στο λήμμα Νεβατό.
- ΚλούραΆζυμο καλαμποκόψωμο.
- κλούρεςΚουλούρες για δώρο.
- κλούτσοςΞύλινος γάντζος.
- ΚλώθωΠαράγω νήμα.
- κλώστ(η)ςΠλάστης για άνοιγμα φύλλων πίτας.
- Κνίς μαρέΠροτροπή να κινηθείς ή να βιαστείς.
- ΚόγκξιςΠροσποιητές αντιρρήσεις και καμώματα.
- κοδέλαΑπότομη καμπή δρόμου.
- κοδέλαΚλειστή στροφή.
- Κοζιάκι, ή και ΚόζιακαςΟνομασία της μπλε μάργας, όταν είναι σκληρή δηλαδή δεν έχει υποστεί τις συνέπειες των εξωγενών κλιματικών παραγόντων για να μετατραπεί στη λεγόμενη ρίπα, η οποί
- ΚόθροςΤο γύρω γύρω από το ψωμί ή την πίτα που ψήνεται σε ταψί δηλαδή σε στρόγγυλο αντικείμενο.
- ΚόθροςΠεριφέρεια ψωμιού/πίτας.
- ΚοκονίτσαΤρόπος καθίσματος με τα γόνατα λυγισμένα αλλά όχι οκλαδόν.
- ΚοκορέτσοςΗ κοκκορεβυθιά, η άγρια φυστικιά, (Πιστάκια η τερέβινθος - Pistacia terebinthus), η οποία συγγενεύει με την Pistacia vera δηλαδή τη φυστικιά Αιγίνης.
- ΚοκόσιαΤο καρύδι.
- ΚοκόσιαΚαρύδι.
- ΚοκοσιούλαΕίδος λουλουδιού, (Καμπανούλα), με φαγώσιμο βολβό.
- ΚολιόςΟ Νικόλαος.
- ΚολλάωΣκαρφαλώνω.
- ΚοματσιούλΤο μικρό σε μέγεθος.
- κομπιάραΜυζήθρα που δυσκολεύει όταν την καταπίνεις.
- ΚονταρίτσαΕιδική λεπτή βελόνα για κέντημα.
- ΚόπανοςΞύλινη κατασκευή για το κοπάνισμα των ρούχων αλλά και για το ξεσπύρισμα του καλαμποκιού ή της ρίγανης από τους βλαστούς.
- ΚόπτσαΘηλυκωτήρας
- ΚόπτσαςΟ σκώρος.
- ΚορίτεςΕιδικά διαμορφωμένες στενόμακρες κατασκευές είτε από ξύλο είτε από μεταλλικό υλικό είτε από στις οποίες τοποθετούν τροφή για τα ζώα ή και νερό.
- ΚορκάρΟι βολβοί των κρεμμυδιών που είναι για μεταφύτευση.
- ΚόρτοςΣκαλισμένη σε ξύλο ή πέτρα γούβα όπως έβαζαν το φαΐ ή και το νερό του σκύλου.
- ΚορτόσκυλοΠεριφρονητική έκφραση για κάποιον άνθρωπο βρωμιάρη, παλιάνθρωπο από το δοχείο του σκύλου τον κόρτο.
- ΚόρφοςΟ χώρος που περικλείεται από τα χέρια και το στήθος του ανθρώπου.
- ΚόσαΗ γυναικεία πλεξίδα.
- ΚοσεύωΤρέχω να προλάβω κάτι.
- ΚοσήΤρέχοντας.
- Κόσια μια κοσήΠροτροπή να τρέξεις γρήγορα.
- ΚόσσαΠρόκειται για ένα είδος δρεπανιού για την κοπή των άγριων χόρτων, του τριφυλλιού, του βίκου ή και άλλων χρήσιμων χόρτων.
- ΚοστέκιαΠοδοπέδες ή αλυσόδεσμοι για τα μουλάρια και τα άλογα για να μην απομακρύνονται και γενικώς να εμποδίζεται η κίνησή τους.
- ΚοτάωΕίμαι θαρραλέος, τολμώ.
- Κοτζιά και ΓκοτζιάΑρκετά μεγάλο.
- ΚότσιαλοΤο στέλεχος του καλαμποκιού, που απομένει, όταν αφαιρέσουμε τα σπυριά.
- ΚότσιαλοΓυμνός άξονας καλαμποκιού.
- ΚουκουντάκιαΚάθισμα χαμηλά, βαθύ κάθισμα.
- κούλιαΤο καλό δωμάτιο του σπιτιού.
- ΚουλιάστραΤο πρωτόγαλο των πρώτων ωρών και ημερών των αιγοπροβάτων και των αγελάδων που είναι πηχτό και είναι η σχεδόν η μόνη οδός για την απόκτηση της παθητικής ανοσίας
- κούμαροΡακί από ζυμωμένους καρπούς κουμαριάς.
- ΚούμπλαΤα κορόμηλα.
- ΚούμπλαΚαρποί κορομηλιάς.
- ΚουμπλιάΗ κορομηλιά.
- ΚουμπλιάΔέντρο που παράγει κορόμηλα.
- Κουμπλίτσα και γκουμπλίτσαΞύλινο δοχείο για το γάλα, ανάλογη της καρδάρας αλλά μικρότερη σε μέγεθος.
- ΚουμπουκλίτσΕξάρτημα κάποιου μηχανισμού ή συσκευής αλλά και ένα φανταστικό εργαλείο, ένα κουμπί που λύνει όλα τα ζητήματα.
- ΚουρκουσλίκιαΤα διάφορα κακόβουλα κουτσομπολιά.
- ΚουρκούτΧυλός που παρασκευάζεται με βραστό νερό και αλεύρι, όχι για τηγάνισμα αλλά ως φαγητό.
- ΚουρκούτΒραστός αλευρένιος χυλός.
- ΚούρναΤο κοτέτσι.
- ΚούρναΧώρος για κότες.
- ΚουρνιάζωΚοιμάμαι στο κοτέτσι.
- ΚούσιαλοΤο σαράβαλο γερόντιο, αντίθετο του κοτσονάτου γέρου.
- ΚουτουρούΧωρίς υπολογισμό, στα χαμένα.
- ΚούτραΤο κεφάλι.
- ΚούτραΚεφάλι ή μυαλό.
- ΚουτσιούμπΤο σκαμνί.
- ΚουτσιούμπΧαμηλό κάθισμα.
- ΚουτσιούμπιαΑναφέρεται για τα αδέξια χέρια κάποιου είτε από ανικανότητα είτε από κάποια ασθένεια π.χ.
- ΚούτσκιοςΟ μικρόσωμος,ο μικρούλης, η μικρούλα, το μικρούλι.
- ΚουφοχιάΕίδος οχιάς, η vipera ursinii, (η οχιά των λιβαδιών), η οποία δεν έχει το κερατάκι στο ρύγχος, είναι κοντόχοντρη και προειδοποιεί με σφύριγμα.
- ΚούχτιοΧαρακτηρισμός για άνθρωπο χωρίς μυαλό.
- κοψιόνοΥδατοφράχτης.
- κρασότριψαΨωμί βουτηγμένο σε κρασί.
- ΚρατσιανάωΡοκανίζω με θόρυβο ή το φαγητό που τρώω είναι τραγανό και κρατσιανάει.
- κρεβάταΟ χώρος στο ανώγειο όπου φτάνει η ξύλινη σκάλα του χαγιατιού.
- ΚρεβατίναΗ κληματαριά.
- κρεμαστάλυσσοΧοντρή αλυσίδα ανάρτησης γάστρας.
- Κρεμαστιά ή ΚρεμαστάλαΜέσα στο τζάκι κρέμεται μια αλυσίδα με έναν γάντζο για να κρεμούν τις κατσαρόλες οι γυναίκες όταν μαγείρευαν στη φωτιά.
- ΚρεματζουλιέμαιΚρεμιέμαι από κάπου.
- ΚρένωΑποκρίνομαι, μιλάω, απαντάω, φωνάζω.
- κρεπούνιαΕίδος βελανιδιάς, κατά τον συντάκτη.
- Κριάς και ΚριγιάςΤο κρέας.
- ΚριγιάσιΤο κρέας ως τροφή.
- ΚρινίΗ κυψέλη για μελίσσια.
- ΚρυφοκούτΠαιδικό παιχνίδι που παίζετε με ένα τενεκεδένιο κουτί.
- κρυφόσκυλοΣκύλος που ορμά χωρίς προειδοποιητικό γάβγισμα.
- κτσιούμπσαΈπαθα στραμπούληγμα στο δάχτυλο του ποδιού.
- ΚυπρίΚουδούνι από μπρούτζο με ιδιαίτερο μεταλλικό ήχο συνήθως στα μουλάρια και στα γίδια τα κρεμούσαν .
- ΚυργιακήΚυριακή
- ΚωλογιάννοςΟ Κοκκινολαίμης, (Erithracus rubecula).
- ΚωλόκουρεμαΤο πρώιμο μερικό κούρεμα στον αυχένα, στην κοιλιά και στην ουρά του ζώου.
- ΚωλοσούσαΗ Σουσουράδα, (Motacilla flava feldegg).
- ΚωλοφωτιάΗ πυγολαμπίδα.
- κωρτήριΑκρωτήρι, ως ελληνικό λεξικό στοιχείο στην τοπωνυμική ανάλυση.
Λ
- ΛαγαρίζωΚαθαρίζω, εξοντώνω, καθαρίζω για λογαριασμό άλλου.
- ΛαγαρόςΟ καθαρός.
- ΛαγγιόλιΗ δίπλα της φουστανέλας, η πτυχή.
- ΛαγγόνιΤο σημείο πίσω απτό νεφρό.
- ΛάγιοςΟ μαύρος, συνήθως αναφέρεται στο μαύρο πρόβατο.
- ΛαζαρούδιαΟι κομπανίες των παιδιών την ημέρα του Λαζάρου που γυρνάνε τα σπίτια και λένε το Λάζαρο.
- ΛαήνΑλουμινένια λεκάνη, συνώνυμο λιγένι.
- ΛαιμαριάΕξάρτημα που χρησιμοποιούσαν οι γεωργοί για το όργωμα των χωραφιών.
- ΛακάωΤην κοπανάω, κόβω πέρα, διαφεύγω.
- ΛάλαΗ κάμπια.
- λαλαγγίτεςΓλυκό με ψημένες λεπτές ζύμες.
- ΛαλάωΜιλάω, παίζω κάποιο όργανο, μου έστριψε.
- λαμπαδιάΗ κάσα της πόρτας.
- ΛαμπαντίνεςΦωτιές του Αϊ-Γιάννη που τις πηδούν στις γειτονιές.
- ΛαμπόγυαλοΕξάρτημα της λάμπας πετρελαίου.
- ΛάπατοΛάχανο κατάλληλο για λαχανοπίτες.
- ΛάρωσεΗρέμησε.
- ΛιάζομαιΕκθέτομαι στον ήλιο, κάνω ηλιοθεραπεία.
- ΛιάζωΕκθέτω στον ήλιο κάτι για να ξεραθεί ή για να στεγνώσει.
- ΛιανόματαΤα μικρής αξίας κέρματα, τα λεγόμενα και ψιλά.
- Λιάρος/α/ο/Το έχων δύο η περισσότερα χρώματα ζώο ή πράγμα.
- ΛιάσαΠόρτα πλεγμένη από κλαδιά, η ποριά, είσοδος σε περιφραγμένο χώρο συνήθως κήπο.
- ΛιατσουράωΚουνάω τα πόδια μέσα στο νερό.
- ΛιγένΗ μεταλλική λεκάνη.
- ΛιγοστεύωΜειώνω κάτι.
- ΛιθάρΗ πέτρα.
- Λιμάωπεινάω υπερβολικά.
- ΛίμπαΗ μεταλλική γαβάθα και μεταφορικά τα διαλύω όλα.
- ΛιμπάΤα αρχίδια.
- λιόκιαΌρχεις.
- ΛιόκρΗ ένωση της επάνω οδοντοστοιχίας με το χείλος.
- ΛιόσταΤο κουκούτσι του καρπού της ελιάς.
- λίπαΗ φλαμουριά, σύμφωνα με την τοπική περιγραφή.
- ΛόγγοςΤο πολύ πυκνό, αδιαπέραστο δάσος μακκίας βλάστησης.
- ΛουμάκΤα τρυφερά κλαδιά ενός δέντρου.
- ΛούμπρηΤο νερό ανακατεμένο με χώμα αρκετά πηχτό αλλά όχι να χαρακτηριστεί λάσπη, συνήθως γκρι χρώμα δηλαδή ανάλογα με το χρώμα των χωμάτων της περιοχής.
- ΛουρίτςΟ Λαφιάτης, (Elaphe quatuorlineata).
- ΛούτσαΤεχνητή αβαθής δεξαμενή για να πίνουν τα ζώα νερό.
- ΛούτσαΒρέχομαι ολοσχερώς.
- ΛώβαΗ βρώμα.
- ΛωβιάραΗ παλιογύναικα από όλες τις απόψεις είτε ως νοικοκυρά είτε ως χαρακτήρας.
Μ
- μα του ψουμίΌρκος με αναφορά στο ψωμί.
- ΜαγαρισιάΗ βρωμιά, η ακαθαρσία.
- ΜαγαρισμένοςΟ μολυσμένος, ο βρώμικος, ο αμαρτωλός, ο ανήθικος.
- μαγειριόΞεχωριστός χώρος όπου ετοιμάζουν το φαγητό.
- ΜαγκάναΓοερό κλάμα.
- ΜαγκανάωΚλαίω γοερά, με διαπεραστική φωνή.
- ΜάηςΜάιος
- ΜακεδονήσΠοικιλία του πετροσέλινου -μαϊντανού.
- ΜακελειόΗ μεγάλη καταστροφή, ο μεγάλος σκοτωμός, τραύματα σε πολλά σημεία του σώματος, ο μεγάλος καυγάς με τραυματίες.
- ΜακελεύομαιΤραυματίζομαι άσχημα σε πολλά σημεία του σώματος.
- ΜάκοΗ μεγαλύτερη σε ηλικία μητέρα της οικογένειας.
- ΜάλεΓιαγιά.
- ΜαλέτσκοΤο μικρό παιδί, ο κοντοστούπης.
- μάναςΚυρίως δωμάτιο, σαλοτραπεζαρία.
- Μανίκι της κάπαςΑναφέρεται ειρωνικά στην περίπτωση που μεταξύ δύο ατόμων δεν υπάρχει κάποια συγγένεια.
- Μανίκι της κάπαςΕιρωνική δήλωση ότι δεν υπάρχει συγγένεια.
- Μανίκι τσι κάπαςΕιρωνική δήλωση ανυπαρξίας συγγένειας.
- Μάννα πίκουπηΛόγια οίκτου προς μητέρα που τη βρήκε συμφορά· μπορεί και επιτιμητικά.
- Μάννα σφάλιαρηΈκφραση συμπάθειας για δυστυχισμένη μητέρα, ενίοτε ως επίπληξη.
- ΜάνταλοΞύλινο αντικείμενο που μπαίνει ως ασφάλεια πίσω από την πόρτα.
- μανταλώνωΚλείνω την πόρτα με σύρτη.
- μαντάραΜανιτάρι.
- ΜάντζαλοΤο φτηνιάρικο, το ασήμαντης αξίας αντικείμενο ή ρούχο.
- ΜαξούμΤο μικρό παιδί.
- ΜαξούμΜικρό παιδί.
- ΜαρκάλοςΗ περίοδος οργασμού των αιγοπροβάτων.
- ΜαρμάγκαΗ οποιαδήποτε αράχνη.
- ΜαρμάραΗ στείρα γυναίκα, προβατίνα κλπ.
- ΜαρτήτσιαΤην πρώτη Μαρτίου έβαζαν τα παιδιά ένα έγχρωμο σχοινένιο βραχιόλι για να μην τα πίασει ο ήλιος και μαυρίσουν.
- ΜάρτςΜάρτιος
- ΜασιάΜεταλλικό εργαλείο που χρησιμοποιείται στο τζάκι.
- ΜασιάΕργαλείο τζακιού.
- ΜασίναΗ στόφα.
- ΜασίναΣτόφα.
- Μάστακας, ή και μαστάκιΜεγάλη πράσινη ή καφέ ακρίδα, (Acrida ungarica).
- ΜαστραπάςΓυάλινη κανάτα πολλές φορές ζωγραφισμένη, που χρησιμοποιείται για να σερβίρει νερό.
- ΜαστραπάςΓυάλινη υδροκανάτα.
- ΜάταΠρόθεμα ρημάτων που δηλώνει επανάληψη.
- ΜατζακίΧρώμα βαθύ μωβ.
- ΜατζάτοΣυνήθως το ισόγειο του σπιτιού όπου υπήρχε το τζάκι και μαγείρευαν στη φωτιά, η τάβλα και τα σκαμνιά.
- ΜατζάτοΚουζινοτραπεζαρία με τζάκι.
- ΜατζαφλάρΓενικός χαρακτηρισμός αντικειμένου.Την τούτο το ματζαφλάρ;
- μάτιΈνα ζευγάρι μυλόπετρες ως μονάδα λειτουργίας μύλου.
- Ματσια(ου)λάωΜασάω δυνατά με θόρυβο.
- ΜατσιουμάνΟ ψευτόμαγκας, το αντράκι.
- ΜαυλάωΚαλώ τα οικόσιτα ζώα για τάισμα.
- ΜαυλάωΚαλώ ζώα για τροφή.
- ΜαυλάωΦωνάζω ζώα να πλησιάσουν.
- Μάφσε ο δικηόρος μπλατςΟ δικηγόρος με άφησε με την υπόθεση στη μέση.
- μαχιέςΞύλινα γωνιακά στοιχεία της στέγης.
- Με σήκωσε οργιόΆρχισα να τρέμω από ρίγος.
- Με σιούρξεΚρύωσα πάρα πολύ.
- με την αράδα σαν στο μύλοΟ καθένας περιμένει τη σειρά του.
- Μέκοψε λόρδαΈνιωσα μεγάλη πείνα.
- ΜελισίτσαΗ παπαδίτσα το πουλί Καλόγερος, (Parus caeruleus).
- μεσάντραΕντοιχισμένο ξύλινο ντουλάπι με ξυλόγλυπτο διάκοσμο.
- μεσατοίχιΤοίχωμα που χωρίζει εσωτερικούς χώρους.
- ΜετερίζιΠολεμική προστατευτική θέση.
- Μη κτατε ‘τσιαδωΣτρέψτε αλλού το βλέμμα σας.
- μη μι γκιουιζΜην έρχεσαι σε επαφή μαζί μου.
- ΜηλιόραΗ δίχρονη προβατίνα.
- Μην κανς αφσκιεςΜην κάνεις ανοησίες.
- ΜήναΜήπως.
- ΜήτςΟ Μήτσης, χαϊδευτικό του Δημήτρη.
- μια μύτ’ άλαςΜια ελάχιστη ποσότητα αλατιού.
- μια στάλα νερόΠολύ μικρή ποσότητα νερού.
- μια χαψιά ψουμίΜικρή μπουκιά ψωμιού.
- ΜισιαβέτσκοςΔεν είναι σίγουρος για κάποια ενέργεια, συμμετοχή κλπ, ο αμφίβολος.
- ΜισιακάροςΑυτός που αναλαμβάνει να καλλιεργήσει ένα χωράφι ή να φροντίσει τις ελιές ή ένα κοπάδι ζώα σε συμφωνία με κάποιον ιδιοκτήτη και παίρνουν την παραγωγή μισή μισή
- ΜισιακόΚάτι που δόθηκε σε μισιακάρο.
- ΜισολάιΛαγός μικρού μεγέθους.
- ΜνήσκωΔιαμένω κάπου.
- ΜνήσκωΚατοικώ, μένω κάπου.
- ΜολέβωΜολύνω.
- ΜολογάωΑφηγούμαι γεγονότα, πράξεις κλπ που συνέβησαν στο παρελθόν.
- ΜολόημαΗ αφήγηση κάποιων γεγονότων, πράξεων ακόμη και φράσεων που έμειναν στην ιστορία.
- ΜόσκΤο μοσχάρι.
- μότσιοςΜικρός βοηθός ή παραγιός· μεταφορικά άπειρος ή αμαθής.
- Μου ’κάζεταιΈχω την εντύπωση ότι συμβαίνει κάτι.
- ΜουμούδΜικρό σκαθαράκι που πιάνουν κυρίως τα όσπρια.
- ΜουνούχΤο ευνουχισμένο ζώο.
- ΜούργελαΤεμπέλικη διάθεση.
- ΜούργκαςΟ σκύλος με σκούρο χρώμα αλλά και άγριος.
- Μούρθε σπλίξΑισθάνθηκα ξαφνικά πολύ άσχημα.
- ΜουσιαμάςΤο αδιάβροχο.
- ΜουσκέτοΤο φανάρι που βάζαμε το ψωμί και τα φαγηά για να μην πάνε οι μύγες.
- ΜούσκλαΒρύα που φύονται στα υγρά μέρη και στους κορμούς των δέντρων.
- ΜουστερήςΟ επισκέπτης.
- ΜούτΤα περιττώματα.
- ΜουτάφΣτρωσίδι φτιαγμένο από γίδινο μαλί.
- ΜουτεύωΞεπουπουλιάζω.
- ΜούτοςΟ μουγκός, ο άλαλος, αυτός που δεν έχει φωνή, ο βουβός.
- ΜουτσιάραΜικρό έλος.
- ΜούτσιοςΠαιχνίδι με κουμπιά.
- ΜουτσουτσούνιαΧαριτωμένοι ή επιτηδευμένοι τρόποι, νάζια.
- ΜουτσουφλιάΗ μούτζα πάνω στο πρόσωπο κάποιου ή και στο δικό μας.
- Μπα(γ)κράτσιΑλουμινένιο κατσαρολάκι με καπάκι που το χρησιμοποιούσαν για μεταφορά φαγητού.
- ΜπαζίναΦαγητό με πρώτη ύλη το καλαμποκάλευρο.
- ΜπάζωΦέρνω.
- ΜπαϊλίζωΒρίσκομαι σε κατάσταση πλήρους ατονίας και αδυναμίας λόγω κούρασης, ζέστης ή άλλης αιτίας.
- ΜπαΐλσαΣυνήθως χρησιμοποιείται ως επίρρημα που δηλώνει κούραση, ατονία από διάφορες αιτίες όπως από τον ήλιο ή από το πολύ φαΐ αλλά και από άλλες αιτίες.
- ΜπακακάκΈτσι αποκαλούμε το βάτραχο με την κίτρινη κοιλιά (Βομβίνα βομβίνα, Bombina bombina).
- ΜπάκακαςO μεγάλος πράσινος βάτραχος, (ο Βάτραχος ο ελληνικός, Rana graeca).
- ΜπάλαΤο μέτωπο.
- ΜπάλαΤο δεμάτι σανού κατασκευασμένο με ειδικό παραλληλεπίπεδο ξύλινο αντικείμενο το λεγόμενο κασόνι ανοικτό το επάνω και το κάτω μέρος, στο οποίο τοποθετούσαμε σύρμα
- ΜπάλαΗ πλευρά ενός σπιτιού.
- ΜπαλίκαςΌνομα σκύλου που έχει άσπρο χρώμα στο στήθος.
- ΜπάλιοςΟ έχων άσπρο το κεφάλι.
- μπάμπαςΠαππούς.
- μπανόζιΠολύ κρύο και σκληρό, όπως λέγεται για ψωμί.
- ΜπανταλομάραΗ ανοησία, η χαζομάρα.
- ΜπανταλόςΟ βλάκας, ο χαζός.
- ΜπάρτζαΗ γίδα με ασπρόμαυρη μούρη.
- ΜπάσΞύλινο μακρύ παραλληλόγραμμο κάθισμα που χρησιμοποιούσαν κυρίως στα καφενεία αντί για καρέκλες.
- ΜπαστίΤο νόθο παιδί.
- ΜπατζαριόΤο τυροκομείο.
- μπατσαριέςΧορτόπιτες χωρίς φύλλα με καλαμποκάλευρο.
- Μπάτσος ή ΜπάτσαΗ σφαλιάρα με όλη την επιφάνεια της παλάμης, ο φούσκος.
- ΜπαχλατάωΦλυαρώ δυνατά χωρίς λόγο, άσκοπα.
- ΜπέλΕιδικό εργαλείο για το σκάψιμο του κήπου με τη χρήση του ποδιού.
- μπίγκοςΕργαλείο με σφυρί στη μια άκρη και σουβλί στην άλλη.
- ΜπιζέρσαΧρήση επιρρήματος με την έννοια ότι κάποια ενέργεια, φαγητό, συνήθεια, τρόπο ζωής κλπ την χόρτασα και δεν με ικανοποιεί πλέον, την βαρέθηκα, μου έχει φτάσει ως
- ΜπιθάμαΟ κολοκυθόσπορος.
- μπίμτσεςΧτιστές κοιλότητες για διατήρηση τροφίμων.
- ΜπίναΠαίζω απλώς ποιος θα είναι ο νικητής και ποιος ο ηττημένος χωρίς κέρδος.
- ΜπιστιόβλικοΤο δύστροπο.
- ΜπιστούραΤο περιεχόμενο του στομαχιού κυρίως των μηρυκαστικών ζώων.
- ΜπλάναΜεγάλο τεμάχιο χώματος που προκύπτει κατά το όργωμα.
- ΜπλάναΕνιαίο μεγάλο τεμάχιο φέτας.
- ΜπλαντάζωΚλαίω γοερά με αναστεναγμούς.
- ΜπλάξωΣτιγμιαίος Μέλλοντας, Αόριστος = Έμπλαξα.
- ΜπλάρΤο μουλάρι.
- μπλαροσάνδεςΣανίδες στα πλευρά φορτηγού ζώου για τη μεταφορά πέτρας και άμμου.
- Μπλατς και πλατςΑφήνω τις υποθέσεις στη μέση, απαρατάω τα πράγματα χάμω χωρίς προσοχή.
- ΜπλατσιανάωΠλατσουρίζω στα νερά.
- ΜπλατσιαριάΗ χορτόπιτα χωρίς φύλλο αλλά πασπαλισμένη με αλεύρι καλαμποκίσιο.
- ΜπλέτσΓυμνός.
- ΜπλετσκώνωΓεμίζω την κοιλιά μου ως εκεί που δεν παίρνει.
- ΜπλόχεροΜία χούφτα.
- ΜπόλΤο εμβόλιο.
- ΜπόλιαΒρασμένα καλαμπόκια ολόκληρα και σπόρια, τα οποία φτιάχνουν το Νοέμβριο μήνα του Αγίου Ανδρέα.
- ΜπολιάσμαΤο κεντρώμα των δέντρων.
- ΜπομπόταΨωμί από καλαμποκίσιο αλεύρι αλλά (α)νεβατό δηλαδή με προζύμι.
- ΜποναγράτσιαΗ βέργα όπου κρεμιέται η κουρτίνα.
- ΜπορμπόλΠρόκειται για το μεγαλύτερο σαλιγκάρι σε μέγεθος της Χώρας – ο Κοχλίας ο πωματίας, (Helix pomatia) - και ένα από τα τρία κυρίως εδώδιμα σαλιγκάρια.
- ΜπορμπόλιαΤα σαλιγκάρια.
- Μπότ16κιλο ή και μικρότερο πλαστικό δοχείο συνήθως των ορυκτέλαιων.
- ΜπούζαΤο πρήξιμο στο χείλος από εσωτερικό πυρετό ή από κάποια άλλη αιτία αλλά και τα ίδια τα χείλια.
- ΜπούζιΠολύ κρύο.
- ΜπούκλαΞύλινη κατασκευή με τη μορφή βαρελιού και μία τρύπα στο επάνω μέρος με τάπα ξύλινη ή κότσιαλο από καλαμπόκι για τη μεταφορά πόσιμου νερού.
- ΜπουκουβάλαΚαλαμποκίσιο ψωμί σε κομματάκια στο τηγάνι με λάδι ή βούτυρο.
- ΜπουλίτσαΕσοχή στον τοίχο δεξιά και αριστερά του τζακιού - κάτι σαν εντοιχισμένα ντουλαπάκια.
- ΜπούναΤο ώριμο φρούτο.
- ΜπουντέλιΞύλινο δοχείο για αλάτισμα και φύλαξη τυριού σε άλμη.
- ΜπούραςΟ καλοστεκούμενος, ο υγιής, ο δυνατός.
- ΜπουράωΤο κτύπημα με τα κέρατα των ζώων Δεν μκάνει το κριάρ, μπράει.
- ΜπουρίμαΜικρή τεχνητή επί το πλείστον μικρή κοιλότητα στο χώμα, (γούρ(ν)α), νερού, η οποία κατασκευάζεται για να συγκεντρώνει νερό από πολύ μικρής παροχής πηγή.
- ΜπουρμπούτσαλαΓενικώς τα έντομα, τα σκαθάρια αλλά και μεταφορικά το αποτυχημένο, το τίποτα.
- ΜπουσουλιάΑρρώστια του καλαμποκιού όπου στη θέση του σταχιού, (σπάδικα) αναπτύσσεται ένα μόρφωμα απέξω ασημί και μέσα μαύρο έως καφέ.
- ΜπουσουλιάωΠερπατάω με τα 4.
- ΜπουσούλμαΤο περπάτημα με τα 4 των μωρών.
- ΜπουτσιουκάβουραςΟ σκορπιός.
- ΜπούτσκαΗ γίδα που έχει λουρίδες κόκκινες στη μούρη.
- ΜπουχαρήςΗ καμινάδα.
- ΜπουχόςΗ λεπτή σκόνη που σηκώνεται από κάποια ενέργεια, όπως ένα αυτοκίνητο που κινείται γρήγορα σε χωματόδρομο, ή στο λύχνισμα των δημητριακών αλλά και μεταφορά αυτός
- μπράσκαΧελώνα.
- ΜπραστΞαφνικό, απότομο άλμα.
- ΜπρίκΣκεύος για βράσιμο καφέ, γάλα, νερό, ρακόμελο κλπ.
- ΜπρίκιαΜεταφορικά τα αρχίδια.
- μπροστέλαΗ ομάδα των μαστόρων που βάδιζε μπροστά στο ταξίδι.
- μπρούσιαΆλλη καταγεγραμμένη ονομασία της χόβολης.
- Μ’ πήγι πέντε πέντεΦοβήθηκα πολύ.
- μ’ τό ’δωσε ξίκ(ι)κοΜου έδωσε λιγότερο βάρος από όσο έπρεπε.
Ν
- Να γέν’ ξικΕκφράζει ότι ο ομιλητής έχει αγανακτήσει.
- Να γίνεις ξίκιΝα εξαφανιστείς.
- να γίν’ς ξίχ’Εχθρικό διώξιμο, με ευχή να ξεφορτωθεί κανείς τον άλλο.
- Να είνι ουλουένα τα χέρια σ’ γιουμάταΕυχή για διαρκή αφθονία.
- Νὰ πᾶς ἀκοινώνητοΚατάρα να πεθάνει κάποιος χωρίς να κοινωνήσει.
- Να τουν βρουν μπανούζι!Βαριά κατάρα που εύχεται τον θάνατο κάποιου.
- Να χλωρήνη το χέρι σουΕυχή να είναι καλά το χέρι εκείνου που προσφέρει καλό.
- ΝάκοςΟ Γιάννης.
- ΝεβατόΨωμί με μαγιά ή προζύμι.Η κουλούρα γίνεται χωρίς προζύμι ή μαγιά.
- νεραντόςΜε νερουλή σύσταση.
- νέργουΕπίτηδες, σκόπιμα.
- ΝέσπουλαΟι καρποί της μουσμουλιάς.
- ΝίβομαιΠλένομαι.
- ΝίβομαιΠλένω το πρόσωπο.
- ΝίλαΤεράστια καταστροφή.
- Νίλα ΠρέβεζαΈκφραση για άσχημη κατάσταση.
- ΝισάφΈλεος, φτάνει πια.
- ΝίφκαΑόριστος του Νίβομαι.
- Νομάτοι, ΝοματαίοιΤα άτομα ενός σπιτιού, μιας ομάδας, μιας παρέας κλπ.
- ΝταβάνΕίδος εντόμου.
- Νταβάνη οροφή του δωματίου.
- ΝταβάςΜεγάλο τσίγκινο ή χάλκινο πιάτο.
- ΝταβλαρώθκαΈπεσα καταγής, ξερός.
- ΝταγλαράςΟ Ψηλός.
- ΝτάλαΤο καταμεσήμερο.
- ΝταλάκΑρρώστια μάλλον των πνευμόνων, πιθανόν η ασθένεια του άνθρακα.
- ΝταούλΤο πρήξιμο.
- ΝταραβέρΤο αλισβερίσι.
- ΝτάρτΤο κατάλοιπο από τη διαδικασία του λιωσίματος του φρέσκου βουτύρου από γάλα.
- ΝτατσκανάρηςΟ τιποτένιος, ο ζητιάνος, ο διακονάρης.
- ΝτερέκΟ πανύψηλος.
- ΝτερεκομένοςΟ τεντωμένος και μεταφορικά ο ψωροπερήφανος.
- ΝτερέκωμαΤο τέντωμα δηλαδή η νεκρική ακαμψία.
- Ντερεκώνωπεθαίνω.
- ΝτερπεντέρηςΆνθρωπος γενναιόδωρος, ανοιχτός και γλεντζές.
- ΝτζίφλιαΤα μάτια.
- ΝτιζάκιΟ χώρος στο μπακάλικο ή σε κάθε επαγγελματικό χώρο του ιδιοκτήτη.
- ΝτιπΚαθόλου.
- Ντιπ κατά ντιπΌλως διόλου.
- Ντιπ κατά ντιπΕντελώς, ολοκληρωτικά.
- ντμπάτσαμανΒρεθήκαμε σε δυσάρεστη θέση.
- ντορβάςΜικρός σάκος.
- ΝτορόςΤο ίχνος, τα πατήματα των ζώων.
- ΝτοτΤελεία και παύλα, Καθόλου, Ολωσδιόλου, ούτε λίγο.
- ΝτουγρούΊσια μπρος, στρέιτ, κατευθείαν.
- ΝτούσκοΔρυς η μαλλωτή (Quercus lanuginosa).
- ΝτράβαλαΤα τραβήγματα από διάφορες υποθέσεις, προβλήματα ή ζητήματα.
- ΝτραβτζίκαΤο σακούλι.
- ντραγάτηςΦύλακας αγρών.
- ΝτραγάτςΟ αγροφύλακας.
- ΝτραμτζάναΓυάλινο δοχείο που βάζουν το τσίπουρο και άλλα ποτά.
- ντρίλιαΠαντελόνι.
- ΝτριμιτζέλαΟ θάμνος Κότινος ο κογγύγριος, (Cotinus coggygria).
- ΝτριμόνΠρόκειται για κόσκινο με μεγάλες τρύπες σε τσίγκο.
- ΝτρουβάςΣακούλι από μαλλί πλεγμένο στον αργαλειό.
Ξ
- ξά(γ)ιΜερίδιο αλεύρου που κρατά ο μυλωνάς ως αμοιβή.
- Ξάι ή ΑξάιΗ αμοιβή του μυλωνά σε αλεύρι από τον αντίστοιχο καρπό.
- ΞαποστειόΔιάλειμμα για ανάπαυση.
- ξάργηταΑργοπορία.
- Ξάριος, ΞάριοΟ καθαρός στις απόψεις και στις πράξεις, ο ντόμπρος.
- ξαχαλίζωΞεχωρίζω τα άτριφτα στάχυα στο αλώνι.
- ΞέγκαρδαΧωρίς όρεξη, απρόθυμα.
- ξεγκλάναβος-η-οΨηλός άνθρωπος με δυσανάλογα άκρα.
- ΞεγραδώνωΚαταφέρνω να απεμπλακώ από κάτι.
- ΞεκαπιστρώνωΒγάζω το καπίστρι από του μουλάρι, άλογο, γάιδαρο.
- ΞέκομαΗ κατολίσθηση.
- ξεκομπιάζωΠερνώ την τροφή από τον λαιμό.
- ΞεκοπήΚατ΄αποκοπή.
- ΞεκουτιάζωΧάνω τελείως το μυαλό μου, γίνομαι χωρίς νου.
- ΞεκούτςΑυτός που έχασε τελείως το μυαλό του, τη γνώση, τη λογική.
- ΞεκωλώνωΞεριζώνω.
- ΞεμεσιάζομαιΠονάω υπερβολικά στη μέση από τη πολύ δουλειά.
- ξεμοτόχουΜονάχα, κατ’ αποκλειστικότητα.
- ΞεμπλέτσωτοςΟ ολόγυμνος.
- ΞεμυτάωΕμφανίζομαι από κάπου απότομα.
- ξενισάφωτος-η-οΑδιάφορος για τους συνανθρώπους του.
- ΞεπαστρεύωΚάνω καθαριότητα, καθαρίζω διάφορα πράγματα αλλά και μεγάλη καταστροφή από αρρώστια, πόλεμο, σεισμό ή άλλο φυσικό φαινόμενο.
- ΞεπατώνωΒγάζω κάτι από τις ρίζες του.
- ΞεπιστρώνωΑπλώνω κάτι που είναι διπλωμένο.
- ξεπροβοδώΣυνοδεύω κάποιον στο ξεκίνημα της αναχώρησής του.
- ΞέρακαςΑναφέρεται στο δέντρο το κτυπημένο από τον κεραυνό δηλαδή το ξεραμένο.
- ΞερακιανόςΟ αρκετά αδύνατος, ο τελείως αποστεωμένος.
- ξεσκριούμπιασαΈπαψα να διψώ.
- ΞεσπυράωΒγάζω τα σπυριά του καλαμποκιού από το κότσιαλο!
- ξεστουρίζωΔιώχνω ζώα· για άνθρωπο, αποπαίρνω οργισμένα.
- ΞετσιώνιασεΠήρε θάρρος.
- ΞεφλάωΗ διαδικασία του ξέφλου δηλαδή του ξεφλουδίσματος του καλαμποκιού.
- ΞέφλοςΗ διαδικασία καθαρίσματος του καλαμποκιού από τα φύλλα.
- ΞεχαρβαλώνωΔιαλύω.
- ΞεχασιάρηςΑυτός που ξεχνάει.
- ΞεχάωΛησμονώ.
- ΞεχλιάωΠερνάω την ώρα μου με κάποια απασχόληση.
- ΞεψειριάζωΒγάζω τις ψείρες από κεφάλι κάποιου.
- ΞήψωμαΠρόσληψη εργάτη ή μάστορα χωρίς την υποχρέωση του φαγητού.
- ξιαρίζωΚάνω μια επιφάνεια καθαρή και επίπεδη ξύνοντάς την.
- ΞίγκικοΤο ελλειμματικό, το λιποβαρές.
- ΞιέμαιΞύνομαι.
- ξίκ(ι)κος-η-οΜε βάρος μικρότερο από το σωστό.
- ΞίκιΕξαφανίσου.
- Ξίκι να γένειΝα γίνει κομμάτια.
- ξινάδαΞινός πολτός από βρασμένα άγουρα φρούτα για μαγείρεμα.
- ξιούραςΆνθρωπος που δεν τον υπολογίζουν.
- ΞομπλιάζωΣχολιάζω κουτσομπολίστικα άλλους.
- ΞουΈκφραση, όταν χουγιάζουμε τις κότες.
- Ξου ξου κακό γεράκ να σας φάειΕπιφώνημα για διώξιμο των κοτών.
- ξουπαρμένος-η-οΆνθρωπος που θεωρείται άχρηστος.
- ξούραΠορδή που δεν ακούγεται.
- ΞουρέξιαΜικρά ιδιαίτερα εδέσματα για την όρεξη.
- ΞουρίζωΑφαιρώ τρίχες με ξυράφι.
- ΞυλόκοταΗ μπεκάτσα.
- ΞυλοφάηςΛίμα για να λιμάρουμε τα ξύλα που θα χρησιμοποιούνταν για στυλιάρια σε διάφορα γεωργικά εργαλεία όπως: τσάπες, κασμάδες, φτιάρια, σκεπάρνια κλπ.
- ΞωπαρμένοςΟ βλάκας, ο χαζός, ο ντίπ κατά ντιπ μπανταλός, ο λαλισμένος.
- ΞώπετσαΣτην άκρη, ξώφαλτσα.
Ο
- ο Μανωλης με τα λόγια χτίζει ανώγεια και κατώγειαΚριτική σε όποιον υπόσχεται μεγάλα έργα μόνο στα λόγια.
- Ο σφέλ’ς δε μας ξέσυρε τον τσέπο, τι ράπο να ραπίσουμε;Οι μάστορες λένε ότι, αφού δεν πληρώθηκαν, δεν έχουν λόγο να εργαστούν.
- οβορόςΑυλή με περίφραξη.
- οβορόςΗ μεγάλη αυλόπορτα.
- ΟβριόςΟ Εβραίος.
- ΌιΑχ, Ωχ.
- οκάΧάλκινο μαγειρικό αγγείο με καπάκι και χωρητικότητα μιας οκάς.
- όκναΆνοιγμα στο κρασοβάρελο.
- ολελαίΕπιφώνημα λύπης ή δυστυχίας.
- ΟλούθεΠαντού, γύρω γύρω.
- ΟμπλήΤο κάτω μέρος του ποδιού του μουλαριού, του αλόγου, του λύκου κλπ ζώων.
- οντάςΤο επίσημο, καλό δωμάτιο.
- ΌξωΈξω.
- Όποιος βιάζεται σκοντάφτειΗ βιασύνη οδηγεί σε λάθη.
- οπστιάΟπίσθιος ιμάντας που κρατά στη θέση του το σαμάρι.
- οργιάΜήκος όσο το άνοιγμα των δύο τεντωμένων χεριών.
- ΟργιόΤο ρίγος που προέρχεται είτε από υψηλό πυρετό είτε από το κρύο.
- ΟρμηνεύωΔίνω συμβουλές, ορμήνιες.
- ΟρμήνιαΗ συμβουλή, η νουθεσία αλλά και η διδασκαλία είτε η συνεχής είτε κατά διαστήματα.
- ΌρνιοΟ γύπας, (Gyps fulvus).
- ΌρσεΟρίστε, παρακαλώ, πάρε, από το ρήμα ορίζω.
- οστρέχαΤο τμήμα της στέγης που προεξέχει από τον τοίχο.
- Όταν γερνάει ο άνθρωπος, βγάζει ζάντζεςΌσο γερνά κάποιος, εμφανίζει ιδιοτροπίες.
- οτράΣπάγγος.
- ούβ(γ)ιαΆκρη υφάσματος, υπερυψωμένο όριο κήπου ή εγκάρσια βαθμίδα δρόμου.
- ουβραγιάΜικρό περιποιημένο σπορείο για μεταφύτευση λαχανικών.
- ΟύιΔηλώνει απορία, θαυμασμό, πόνο, λαχτάρα και γενικά αντικαθιστά το άι που είναι πιο εκλεπτυσμένο και έχουμε αναφερθεί στο σχετικό λήμμα.
- ουϊντίζωΜοιάζω ή ταιριάζω με κάτι.
- ουμπλήΠέλμα κάλτσας· στον πληθυντικό, ίχνη πατημάτων.
- ούρδαΤυρί από βρασμένο τυρόγαλο, όχι η ξινή ποικιλία.
- ΟυρλόςΠου περιέχει υπερβολικά πολύ νερό.
- ούσαλ(η)Μετακίνηση και κατρακύλισμα εδάφους.
- ΟυστΑπότομη προσταγή να φύγει κάποιος.
- ΌχτοςΗ όχθη όταν αναφερόμαστε για ρέμα, ρυάκι ή ποτάμι και η άκρη του χωραφιού που δεν οργώνεται, όταν αναφερόμαστε για αγρούς, κήπους κλπ.
- ΌχτοςΥπερυψωμένο χώρισμα χωραφιού ή αυλακιών.
- ΟχτρομαχιάΠολύ βαθιά αντιπαλότητα.
Π
- πααίνω στα γκαβΠροχωρώ χωρίς να βλέπω ή να ξέρω πού πάω.
- ΠαένωΠηγαίνω.
- πάλαΎφασμα ανάμεσα στη ράχη του ζώου και στο σαμάρι.
- παλαμανίδαΑγκαθωτό φυτό, ονωνίδα κατά τον συλλογέα.
- ΠαλάντζαΗ ζυγαριά, (ειδική) και μεταφορικά ο άνθρωπος που δεν έχει σταθερότητα.
- ΠαλάντζαΜικρή ζυγαριά.
- ΠανοπρίκΗ εκ των υστέρων επιπλέον προίκα.
- ΠαπαδίτσεςΤο ποπ-κορν.
- παπάραΨωμί μαλακωμένο σε γάλα, σούπα ή άλλο υγρό.
- ΠαπαρδέλαςΑυτός που λέει μπούρδες, σαχλαμάρες.
- ΠαπαρδέλεςΠρόκειται για είδος ζυμαρικών αλλά εμείς στο χωριό τη λέξη τη χρησιμοποιούμε μεταφορικά για τις μπούρδες, τις σαχλαμάρες, για τα χωρίς σοβαρότητα λόγια που λέγο
- παπάςΞύλινο πλαίσιο σχήματος Ψ στη στέγη.
- ΠαπλαμούδαΗ μεγάλη νιφάδα του χιονιού.
- παπλανίδεςΠλατιές τηγανίτες.
- ΠαπορίσιοςΌ,τι πληρώνεις υπερτιμημένα αλλά και ο κακής ποιότητας καφές.
- ΠάπςΟ παππούς, ο γέρος.
- ΠαρακατούλιαΛίγο παρακάτω.
- παραλέκατος-η-οΑποκρουστικός στην όψη· μεταφορικά, παρακατιανός και αδύναμος.
- ΠαραμάσκαλαΜεταφέρω κάτι αφού το έχω τοποθετήσει κάτω από την μασχάλη.
- παραμάχοςΕσωτερική γωνιά ή προεξοχή του τζακιού.
- παραμπούκ(ι)Κάτι που εμποδίζει.
- ΠαρασάνταλοςΟ κακοφτιαγμένος, ο αδύνατος.
- ΠαρασκεβήΠαρασκευή
- Παρδαλός, παρδαλή, παρδαλόΟ έχων διάφορα χρώματα αλλά και μεταφορικά για τη παρδαλή γυναίκα, η οποία δεν έχει μεγάλους ηθικούς ενδοιασμούς ως προς τη σύναψη ερωτικών σχέσεων.
- ΠαρέκιαΠιο εκεί.
- ΠαρτσακλόςΟ βραδύγλωσσος.
- ΠαστρεύωΚαθαρίζω, ξεδιαλύνω διάφορα πράγματα.
- ΠαστρικιάΗ πουτάνα.
- ΠαστρικόςΟ καθαρός.
- ΠαταγώνωΞεπαγιάζω.
- Πατάκα, (ες)Η, (οι) πατάτα/ες.
- πατάου του ψουμίΦέρομαι αχάριστα προς εκείνον που με έθρεψε ή βοήθησε.
- πατινήΣτο τελευταίο πεζούλι του κτήματος.
- ΠατινόςΟ τελευταίος.
- ΠατόκορφαΑπό τον πάτο έως την κορυφή.
- Πατσιαρώνω, ομαιΚαίω, καίγομαι.
- παφίλιΜεταλλικό σκεύος από τσίγκο.
- ΠάφλαςΤο μέταλλο που είναι κατασκευασμένο ο τενεκές δηλαδή ο ψευδάργυρος ή τσίγκος, (Zn).
- ΠαχνίΗ φάτνη.
- ΠδίΤο παιδί.
- ΠδούλιαΑναφέρεται για τα σκουλήκια στο τυρί ή και στα διάφορα φρούτα κυρίως στα κεράσια.
- ΠεδουνάρΤο παντζάκι.
- ΠεζούλιΠέτρινο χαμηλό τειχάκι κατά μήκος του μπροστινού μέρους του σπιτιού ή του καφενείου στα χωριά.
- ΠεζούλιαΚαλλιεργήσιμες βαθμίδες χωρισμένες με όχτο ή τοίχο.
- ΠελέκΟ αρουραίος του δάσους.
- ΠελεκούδιΤα κομμάτια ξύλου που προκύπτουν μετά από το κόψιμο κάποιου δέντρου ή άλλων ξύλων.
- ΠεντερούγαΚύρτωμα στην πλάτη ανθρώπου.
- ΠεραταριάΠέρασμα ποταμού με κρεμαστό γεφύρι ή μετακινούμενο καλάθι.
- ΠερβατάωΠροχωρώ με τα πόδια.
- ΠερδίκλωμαΔέσιμο των ποδιών των ζώων με ειδικό τρόπο για να μη απομακρύνονται από τον τόπο βοσκής ή φύλαξης.
- Περδικλώνω/ομαιΜπερδεύω, μπερδεύομαι.
- ΠερονιάζωΔιαπερνάω.
- ΠέτοςΟ κόκκορας.
- ΠέτουροΤο φύλλο της πίτας.
- ΠέτουροΛεπτό φύλλο ζύμης.
- πέτραΤα λεπτά φύλλα ζύμης για πίτα.
- πέτροΤο φύλλο που ανοίγεται από ζυμάρι.
- Πετρόβεργαξύλινη λεπτή ράβδος περίπου 60 -75 πόντους μήκος, με το οποίο έπλαθαν τα φύλλα για τις πίτες δηλαδή τα πέτουρα.
- πέτρουΚαταγεγραμμένος τύπος για φύλλο ζύμης.
- ΠετσίΤο δέρμα.
- ΠετσώνωΔέρνω αλλά και γαμάω.
- ΠέφτΗ Πέμπτη.
- ΠέφτΠέμπτη
- ΠηλάλαΤο τρέξιμο.
- ΠθενάΠουθενά.
- ΠίγκωμαΜεγάλη πίεση, το άγχος.
- ΠιγκώνωΑγχώνω κάποιον πολύ.
- ΠιγούλιαΤα παιδιά.
- ΠιστόβλιακοςΟ λαίμαργος.
- ΠιστρόφιαΈθιμο.
- ΠιτιάΤα αμνοερίφια, όταν ακόμη βυζαίνουν, στο στομάχι τους έχουν σε θήκη ένα υλικό το οποίο χρήζει στην πέψη του γάλατος που πίνουν.
- ΠλάιΤόπος που έχει κλίση.
- ΠλάκαΠέτρα ειδική για χτίσιμο παγίδας για πουλιά.
- ΠλακαριάΑπότομη περιοχή όπου τα πετρώματα έχουν μεγάλη κλίση.
- ΠλαντάζωΣκάω από το πολύ κλάμα.
- ΠλαστήρΞύλινο επίπεδο εξάρτημα για το ψήσιμο της κουλούρας.
- ΠλάτςΗ πλάτη.
- ΠλατςΤα παρατάω, τα αφήνω κάτω απότομα, έμεινα ξεκρέμαστος.
- ΠλατσιανάωΠλατσουρίζω
- ΠλατσιάνισμαΚτυπάω τα πόδια μου ή τα χέρια μου στο νερό.
- Πλενου τα’αγκιαΚαθαρίζω τα σκεύη του φαγητού.
- ΠλιατσκοκέφαλοςΟ έχων ίσιο το πίσω μέρος της κεφαλής.
- ΠλιγούρΣιτάρι κοφτό.
- ΠλιοΠάλι.
- ΠνίκαΑόριστος του ρήματος πνίγομαι.
- ΠοδάρΤο πόδι.
- ΠοδένωΦοράω τα παπούτσια ή τις κάλτσες.
- ΠοκάρΜαλλιά πρόβια ή γίδινα ακατέργαστα.
- ΠοριάΗ είσοδος στο μαντρί, στον κήπο, στο περιφραγμένο χωράφ, (προφανώς από τη λέξη «πόρος» = πέρασμα, άνοιγμα).
- Ποτές μη προσκυνήεις την λησμονιάΠαρότρυνση να μη λησμονήσει ο ξενιτεμένος τον τόπο του.
- ΠούνταΤο κρύωμα.
- ΠούνταΚρυολόγημα.
- ΠουντιάζωΑρπάζω κρύωμα.
- ΠουντιάζωΚρυολογώ.
- ΠουσπουράωΜιλάω σε κάποιον κρυφά στο αυτί.
- ΠουσπουράωΨιθυρίζω στο αυτί κάποιου.
- ΠράζΠειράζει.
- Πραζ’ αν τραω?Ζητώ άδεια να κοιτάξω.
- ΠράματαΤα ζώα.
- ΠράματαΗ κατάσταση είτε ατομική είτε κοινωνική είτε πολιτική.
- ΠρατίλαΗ μυρουδιά των προβάτων, η προβατίλα.
- ΠρατίναΗ προβατίνα.
- ΠρατσιαλάωΜεταφορικά κάνω έρωτα.
- ΠρατσιάλισμαΗ γονιμοποίηση των γιδιών και των προβάτων.
- ΠρεβένταΗ μπουγάτσα ή η κουλούρα του γάμου.
- ΠρεγελάωΚοροϊδεύω κάποιον, τον περιγελώ, τον ξεγελάω.
- ΠρέκΕιδική πέτρα τοποθετημένη στο επάνω μέρος, (ανώφλι), των ανοιγμάτων των θυρών και των παραθύρων των πέτρινων σπιτιών.
- ΠρέντζαΗ μυζήθρα.
- ΠρέντζαΜυζήθρα.
- ΠρήσκαλοΤο ανώριμο σύκο.
- ΠρήσκαλοΆγουρο σύκο.
- ΠρικιδώνιοΤο αιδοίο.
- ΠριόβολοςΕιδικό μικρό εξάρτημα από σίδηρο που μαζί με τη στουρναρόπετρα και την ίσκα, (πρόκειται για το μανιτάρι Φόμης ο εναυσματικός (Fomis fomentarius), που φυτρώνει σ
- ΠριόβολοςΣιδερένιο εργαλείο παραγωγής σπινθήρων.
- ΠρογκάωΔιώχνω τα ζώα με απότομες κινήσεις και μεταφορικά ξαποστέλνω κάποιον απότομα.Τον πρόγκσαν τον Γιορ.
- ΠροσανάβωΧρησιμοποιώ προσάναμμα για να ανάψω φωτιά.
- ΠροσάναμμαΌ,τι χρησιμοποιούμε ως εύφλεκτο υλικό για να ανάψουμε φωτιά.
- ΠροσφάιΌ,τι τρώγεται μαζί με ψωμί.
- Προσωπίδα/εςΟ μασκαράς, οι μασκαράδες.
- ΠρουγούλΤο μαλακό δέρμα με λίπος κάτω από τη σιαγώνα.
- ΠρούσιαΤα πυρακτωμένα κάρβουνα της φωτιάς.
- ΠρωτοράκΤο πρώτο απόσταγμα του τσίπουρου που είναι πολύ δυνατό και πολλές φορές συλλέγεται για να χρησιμοποιηθεί για εντριβή.
- Πύξ-λαξΒίαιη εκδίωξη, γρήγορα και χωρίς περιστροφές.
- ΠυρομάδαΦέτες ψωμιού που τις πυρώνουμε στη φωτιά και μετά είτε τις τρώμε ως έχουν ή τις αλείφουμε με βούτυρο ή με λάδι.
- ΠυροστιάΜεταλλικό τριγωνικό εξάρτημα με τρία πόδια όπου τοποθετούσαν τον τέντζερη για να βράσει το φαγητό ή ανάλογα το τηγάνι, εάν η νοικοκυρά επρόκειτο να τηγανίζει.
- ΠυρώνομαιΖεσταίνομαι μπροστά στη φωτιά.
- ΠχιΤο πιώμα, το πιοτό.
Ρ
- ΡαβασάκιΣημείωμα ερωτικού περιεχομένου.
- ΡαγοβύζΗ πιπίλα.
- ΡαγοβύζιΠιπίλα ή μπουκάλι για θηλασμό.
- ΡαϊδιόςΟ γκρεμός.
- ΡάμαΣπάγκος βουτηγμένος σε κάρβουνο με το οποίο οι σαριτζήδες (αυτοί που έβγαζαν τις σανίδες με τη σιάρα (ειδικό πριόνι)), χάραζαν το ξύλο με ακρίβεια για να βγάλου
- ρεκοβέλαξαΈβγαλα θρηνητικές κραυγές, ιδίως πονώντας.
- ΡεμπελιάζωΤεμπελιάζω, κοπροσκυλιάζω.
- ΡέμπελοςΟ τεμπέλης, μεταφορικά το κοπρόσκυλο.
- ΡεμπεσκέςΟ άχρηστος, ο ανεπρόκοπος, ο τριγυρίζων χωρίς σκοπό εδώ και εκεί.
- ΡέτζελοΤο κουρέλι αλλά και ο τιποτένιος άνθρωπος, ο τίποτας.
- ΡετσίναΔεν πρόκειται για ιδιωματική λέξη αλλά για ύφασμα από το εργοστάσιο των αδελφών Ρετσίνα.
- ΡιζάΟι πρόποδες του βουνού, οι υπώρειες.
- ΡιζάφτΟ κρόταφος.
- ΡίθιαΟρνίθια, πουλερικά.
- Ριμ ντιμΑπό εδώ κι από εκεί, στα χαμένα, χωρίς προορισμό.
- Ριμ ντιμΆσκοπα εδώ κι εκεί.
- ΡίναΗ Αικατερίνη.
- ΡίπαΣτην πετρογραφία ο όρος αυτού του σχηματισμού είναι μάργα.
- ΡοβολάωΠάω προς τα κάτω, την κατηφόρα με τροχαδάκι.
- ΡογγαλιάσκαΜου μπήκε ακίδα.
- ΡόγκΗ δημιουργία μικρού χωραφιού μέσα στο δάσος με την κοπή των θάμνων.
- ΡόγκιΈκταση για καλλιέργεια μετά από κάψιμο θαμνώδους βλάστησης.
- ΡόκαΗ ηλακάτη.
- ΡουπώνωΧορταίνω.
- ΡούσαμανΓ’ πρόσωπο πληθυντικού αγνώστου ρήματος = πήραμε τον κατήφορο, κατεβήκαμε προς τα κάτω.
- ΡούσοςΟ κοκκινομάλης.
Σ
- ΣαββάτοΣάββατο
- ΣάισμαΣκέπασμα κατασκευασμένο από μαλλί γιδιών.
- ΣακάρακαΦθαρμένο παλιό αντικείμενο, ιδίως όχημα.
- ΣακαρίμΟ διαλυμένος άνθρωπος λόγω γηρατειών ή αρρώστιας.
- ΣακκιάζωΤοποθετώ στο τσουβάλι τα γεννήματα ή άλλο υλικό.
- ΣάκκιασμαΗ πράξη της τοποθέτησης των υλικών στα τσουβάλια, (σακκιά).
- ΣακοράφαΕιδικό μεγάλο βελόνι για το ράψιμο τσουβαλιών.
- σάλαΟ χώρος που αλλού ονομάζεται κρεβάτα.
- ΣαλαγάωΑναφώνηση ειδικών επιφωνημάτων και σφυριγμάτων των τσοπαναραίων για να κουμαντάρουν τα πρόβατα ή τα γίδια.
- ΣαλάγισμαΗ πράξη όταν σαλαγάω
- ΣαλαμούραΧαρακτηρισμός για κάτι υπερβολικά αλμυρό.
- ΣαλβάραΕίδος αντρικού παντελονιού κατασκευασμένο από μάλλινο ύφασμα στον αργαλειό, λευκού ή μαύρου χρώματος ανάλογα με το χρώμα του μαλλιού.
- Σάλεμαη μετακίνηση ενός πράγματος, το χάσιμο του νου.
- ΣαλεύωΤαρακουνάω, μετακινώ κάποιο αντικείμενο αλλά και τρελαίνομαι, φέρομαι ανόητα, λωλαίνω.
- ΣαλόςΟ έχων σαλεμένο το μυαλό του, ο τρελός, ο λωλός.
- σαλούλαΜικρό δωμάτιο δίπλα στον διάδρομο.
- ΣάμαΜήπως, άμα.
- ΣάμαΣαν να, λες και.
- ΣαμαροσάισμαΣτρωσίδι που έβαζαν στο σαμάρι, συνήθως όταν πήγαιναν σε κάποια επίσκεψη.
- ΣάμπωςΜήπως.
- Σὰν τὰ λάχανα στὸ κακκάβιΚατάσταση μπερδεμένη, με αναστάτωση και φιλονικίες.
- Σαπίζω, σάπκα, σάπσαΚαταστρέφω κάτι, κάποιον, τον διαλύω.
- ΣαρδανάπαλοςΑρνητικός χαρακτηρισμός άσωτου, σπάταλου ή ανισόρροπου ανθρώπου.
- ΣαρδελάςΠειρακτικό ή μειωτικό όνομα κατοίκου της πόλης της Πρέβεζας.
- ΣαρμανίτσαΞύλινη χαμηλή κούνια όπου έβαζαν τα μωρά.
- ΣαρμανίτσαΧαμηλή ξύλινη βρεφική κούνια.
- ΣαφρανιασμένοςΟ κιτρινιάρης.
- ΣαχάλΤο παλιόπαιδο.
- Σβώλος/σβώλιαΤεμάχια εδάφους ακανόνιστου σχήματος που δημιουργούνται σε οργωμένο χωράφι.
- ΣγκαρλίζωΣκαλίζω πάνω πάνω επιφανειακά.
- Σειρτε να πλαϊάστεΠηγαίνετε για ύπνο.
- ΣέμπροςΟ συνέταιρος στο όργωμα των χωραφιών.
- ΣέμπροςΣυνεργάτης στο όργωμα.
- ΣέντραΗ έχθρα, η αντιπαλότητα, ο ανταγωνισμός.
- ΣέπομαιΚαταστρέφομαι, αποσυντίθεμαι.
- ΣεπτέμβρςΣεπτέμβριος
- ΣερσεγκάςΚουφός ή ξερός κορμός όπου φωλιάζουν σερσέγκια.
- ΣερσένΤο έντομο Vespa crabro.
- Σι θιαμαίνουμιΕκφράζω απορία για κάτι.
- ΣιάδΤο ίσιωμα και μεταφορικά το ισοπέδωμα κάποιων καταστάσεων.
- σιάδιΧάμω, κάτω.
- σιάδιΤόπος χωρίς κλίση.
- ΣιάζωΤακτοποιώ τα πράγματα ή τις καταστάσεις, κλείνω υποθέσεις ή διάφορες συμφωνίες και μεταφορικά πηδάω κάποια.
- ΣιακάτΕυθεία κάτω.
- ΣιακείΠρος τα εκεί.
- σιανισίνιΚαλοκαιρινός χώρος του ορόφου με συρόμενα παράθυρα και πλούσια διακόσμηση.
- ΣιαπάνΠρος τα επάνω.
- ΣιαπέραΕυθεία πέρα.
- ΣιάραΡιπίδια ή κώνοι κορημάτων στις πλαγιές των βουνών, που αποτελούνται από ασύνδετα διαφόρων μεγεθών υλικά πετρωμάτων.
- ΣιάραΕιδικό πριόνι που απαιτούσε για το χειρισμό της δύο ανθρώπους και χρησιμοποιούντνα για την παραγωγή σανίδων.
- ΣιαρτζήςΑυτός που δούλευε τη σιάρα.
- ΣιατάνςΟ σατανάς.
- ΣιαφάκωμαΤο γαμήσι.
- ΣιαφακώνωΓαμάω.
- ΣιεναρίζομαιΝτύνομαι με τα καλά μου ρούχα για να πάω σε κάποιο πανηγύρι ή γάμο ή σε κάποια γιορτή.
- ΣιμάΚοντά.
- ΣιμπάωΤακτοποιώ τα ξύλα στη φωτιά ούτως ώστε να τη δυναμώσω.
- ΣινίΕιδικό σκεύος με συγκεκριμένο βάθος για πίτες.
- ΣιομπολιάζωΦτιάχνω, επιδιορθώνω κάτι πρόχειρα.
- ΣιομπόλιασμαΦτιάχνω κάτι πρόχειρα, επιδιορθώνω προσωρινά μια κατασκευή, αντικείμενο, ρούχο κλπ.
- ΣιοντόρΤο σχισμένο ρούχο.
- ΣιοντοριάζωΚουρελιάζω τα ρούχα αλλά και γκρεμίζω έναν τοίχο ή κάτι που καταρρέει και γίνεται ένας σωρός, όπως επίσης και η πτώση κάποιου.
- ΣιοντόρωΗ γυναίκα που φοράει σχισμένα ρούχα και γενικώς η απεριποίητη η ατσούμπαλη.
- σιόποτοΠηγή νερού.
- σιοποτούραΜε άφθονη συνεχή ροή, σαν από κρουνό.
- Σιούγκα τονΣκούντησέ τον.
- σιούγκρα τονΔώσε του μια σκουντιά.
- ΣιούλαςΟ Αναστάσιος.
- ΣιουμάλαΤα ξερά φύλλα των δέντρων αλλά και τα μισοσαπισμένα που δημιουργούν ένα επιφανειακό στρώμα, το οποίο ακόμη δεν έχει μετατραπεί σε χούμους κι από το περπάτημα πά
- ΣιουμαλάωΚάνω παρόμοιο θόρυβο όπως όταν περπατάω στη σιουμάλα.
- ΣιουρΒούκινο.
- ΣιουράωΣφυρίζω.
- ΣιούριαΣωρός από φύλλα, πέτρες, χώματα κλπ.
- ΣιούρισμαΤο σφύριγμα.
- σιουρμανάωΒγάζω δυνατό σφύριγμα.
- ΣιούτοςΤο χωρίς κέρατα ζώο και μεταφορικά ο ανίκανος άντρας.
- ΣιταριάΔεμάτι από στελέχη του σίτου χωρίς τον καρπό.
- ΣκάλοςΤο σκάλισμα των χωραφιών σπαρμένα με καλαμπόκι ή των κήπων σπαρμένοι με διάφορα είδη λαχανικών.
- σκαμιάΗ μουριά της αυλής.
- ΣκάμναΤα μούρα.
- ΣκαμνιάΗ μουριά.
- ΣκανιάζωΣκάω από μεγάλη στενοχώρια.
- ΣκαπετάωΑπομακρύνομαι μακρυά.
- ΣκαπετάωΦεύγω μακριά.
- ΣκαρίζωΤο ξεκίνημα των ζώων για βοσκή από το σκάρο.
- ΣκάροςΤο μέρος όπου σταλίζουν τα αιγοπρόβατα.
- ΣκαφίδΗ σκάφη.
- σκελεπόνιΆγουρο πεπόνι.
- ΣκέλισμαΤο κακό μάτι,
- ΣκεπάρΤο σκεπάρνι.
- Σκιάζομαιφοβούμαι.
- ΣκιάρπαΜικρός θάμνος συνήθως αναφέρεται στο πουρνάρι.
- ΣκιάσμαΣκιάχτρο αλλά και η άσχημη γυναίκα ή άντρας.
- ΣκιέμΗ λέξη αναφέρεται σε στρώμα σκληρού πετρώματος ή και σε πολύ μεγάλη πέτρα.
- ΣκιόρεμαΣυνώνυμο του σκιάσματος, το πανάσχημο.
- ΣκιόρμαΣκιάχτρο, επίσης χαρακτηρισμός άσχημου ανθρώπου.
- ΣκλέντζεςΠαιδικό παιχνίδι με ξύλα κοινώς τσιλίκι.
- σκλήθραΜικρό αποκομμένο ξύλο.
- ΣκόκαςΑυτός που δεν παίρνει από λόγια ή τα γράμματα ή από κάποια ειδική εργασία.
- ΣκόπΤο ξύλινο ραβδί και μεταφορικά ο ξυλοδαρμός
- ΣκορδοκαΐλαΑδιαφορώ για οποιοδήποτε ζήτημα, υπόθεση, ιστορία κλπ.
- σκορδοκαΐλα μουΔεν με απασχολεί καθόλου.
- ΣκορπίδΠρόκεται για πόα που φύεται σε τοίχους και σε ρωγμές στα βράχια, (Κατέραχον το φαρμακευτικό - Ceterach officinarum), του οποίου το αφέψημα το χρησιμοποιούν ως φ
- ΣκοτάκιαΤα συκωτάκια.
- ΣκούζωΚλαίω με στριγκιές.’Ωρ νύφ.
- ΣκούπραΤα σκουπίδια και μεταφορικά ο τιποτένιος άνθρωπος, το σκουπίδι.
- σκούραΕξωτερικά φύλλα που κλείνουν τα παράθυρα.
- ΣκούρταΗ κλήρωση.
- ΣκουσμόςΤο κλάμα με στριγκιές.
- σκουτέλαΔοχείο σαν γαβάθα.
- ΣκουτιάΟ ρουχισμός από το αρχαίο σκουτίον υποκοριστικό του σκύτος.
- σκόφλαΦύλλα της συκιάς.
- ΣκραπανάωΠατάω τη σκανδάλη.
- ΣμαζεύωΣυμμαζεύω, συγκεντρώνω.
- ΣμπλάχνωΣε ανταμώνω τυχαία κάπου.
- Σμποδίζω και ΣμποδιέμαιΕμποδίζω κάποιον και Σκοντάφτω.
- ΣουλιώτισσαΟνομασία πίτας με σπανάκι και τυρί στη συγκεκριμένη συνταγή.
- ΣουργούνΡεζίλι.
- ΣουρλίναΤο αγριοκάρδαμο.
- ΣουρούπιΟ ύπνος, στη συγκεκριμένη καταγραφή.
- σοφολίκιΟ χώρος με τα παγκάκια γύρω από τον πλάτανο στο Χάνι.
- ΣπάθαΕξάρτημα του αλετριού που ενώνει το αλετροπόδι με το συρτάρι, (βλέπε φώτο).
- ΣπαλέτοΗ εσάρπα πλεγμένη από πρόβειο μαλλί.
- Σπάργανα του ΧριστούΓλυκό με πετρόψητες τηγανίτες.
- ΣπαρταλώνωΑνακτώ σταδιακά δυνάμεις μετά από ασθένεια.
- ΣπέλαΗ μεγάλη πέτρα.
- ΣπελοκέφαλοςΟ Χοντροκέφαλος, αυτός που δεν παίρνει από λόγια, που δεν αρπάζει τα γράμματα, που έχει αγύριστο κεφάλι κλπ κλπ.
- Σπολάτ, επίρρημαΕπιτέλους έγινε.
- σπολλάτηΕιρωνική ευχαριστία ή επιδοκιμασία.
- ΣπόρταΗμισφαιρικό πλεκτό καλάθι από κλαδιά και φλούδες ντριμιτζέλας, (βλέπε λέξη), στο οποίο τοποθετούσαν κυρίως τα αυγά αλλά και φρούτα όπως σταφύλια, σύκα κλπ.
- ΣπουράωΧύνομαι, υπερχειλίζομαι.
- ΣπρούχνηΣτάχτη ανακατεμένη με κάρβουνα.
- ΣτάκαΠροστακτική του ρήματος στέκομαι, περίμενε.
- ΣτάλαΗ σταγόνα αλλά και το πολύ λίγο.
- ΣταλίζωΤα ζώα είτε επιστρέφουν στο μαντρί είτε παραμένουν στο χώρο της βοσκής σε κάποιο σημείο σταθερά.
- ΣταλίκΞύλινος πάσσαλος.
- ΣτάλοςΗ πράξη του σταλίσματος.
- ΣταρβοτσιάγουλοςΟ έχων στραβό σιαγώνα, (τσιαγούλι).
- ΣταρίδαΤο πουλί Σταρήθρα, (Alauda arvensis).
- ΣτατέρΚαντάρι, (βλέπε λέξη και φώτο).
- σταχτοκουλούρεςΠρόχειρο άζυμο ψωμί που ψηνόταν σε καυτή πέτρα.
- ΣτέραΣτέρνα, στη συγκεκριμένη τοπική καταγραφή.
- ΣτεφάνιΗ λέξη αναφέρεται σε στρώμα σκληρού πετρώματος ή και σε πολύ μεγάλη πέτρα.
- ΣτεφάνιΚυκλικό καλούπι που στερεοποιεί το τυρί.
- ΣτεφάνιΓκρεμός ανεξάρτητα από το μέγεθός του.
- Στη ΦόραΘα αποκαλύψω κάτι, θα δημοσιοποιήσω ένα γεγονός κλπ.
- Στη ΦόραΔημόσια αποκάλυψη ενός γεγονότος.
- στιάΗ εστία.
- στον οβορό κοντά σκυλί και στο κελάρι σου κλειδίΧρειάζονται προφυλάξεις για την προστασία του σπιτιού και των αγαθών.
- Στουμπίζω και ΣτουμπάωΗ εργασία ξεσπυρίσματος των σιτηρών και του αραβόσιτου με τον κόπανο στο αλώνι ή και σε άλλο χώρο.
- ΣτουμπώνωΠαραγεμίζω.
- ΣτουπλέκαΠαιδικό παιχνίδι που αποτελούνταν από ξύλο κουφοξυλιάς, ένα ξύλινο έμβολο σαν φουρλέτσιο σε μικρογραφία και με κεδρόσπορα, γίνονταν όπλο.
- ΣτοχόςΑποθήκευση του άχυρου αλλά και των άγριων χόρτων σε κωνικό σχήμα για να διατηρηθεί για να μη σαπίσει και θα χρησιμοποιηθεί για τροφή των ζώων το χειμώνα.
- ΣτραβολέκατοςΟ στρεβλός στο σώμα και γενικά το στρεβλό πράγμα.
- στράγιστοΗπειρωτικός παραλλαγμένος τύπος για το σακούλι ταΐσματος ζώου.
- ΣτραγκουλίζωΣτρίβω το λαιμό σε κάποιον.
- ΣτραπήΗ αστραπή.
- ΣτράφωΑστράπτω.
- Στρέω, στρέομαιΣυμφωνώ, δέχομαι, ταιριάζω, επαληθεύομαι στην περίπτωση που επιβεβαιώνεται κάτι όπως για παράδειγμα το όνειρο.
- στρωτόΧώρος που χρησιμοποιείται ως καθιστικό.
- ΣτυλιάρΞύλο που τοποθετείται σε διάφορα αγροτικά εργαλεία.
- ΣυκομάϊδαΓλύκισμα για το χειμώνα μεγάλης θρεπτικής αξίας που φτιάχνεται από σύκα αφού λιαστούν επί μερικές ημέρες και εν συνεχεία ζυμωθούν και πλαστούν.
- ΣυμπάωΑνακατεύω τη φωτιά, αναπροσαρμόζω τους δαυλούς της φωτιάς ώστε να γίνει αναζωπύρωση.
- ΣυνοδειάΟμάδα ανθρώπων που είναι μαζί.
- ΣυρτάρΕξάρτημα του αλετριού.
- ΣφαχτόΤο αιγοπρόβατο.
- Σφάχτς και σφαγιόΟξύς πόνος σε κάποιο σημείο του σώματος.
- ΣφοντύλΞύλινο εξάρτημα σε σχήμα περίπου αχλαδιού που έμπαινε στην κάτω άκρη του αδραχτιού για να κρατάει αντίβαρο όταν έγνεθαν με τη ρόκα και να διευκολύνει την κανονι
- ΣχαρίκιαΧαρούμενη είδηση για κάποιο γεγονός ή επιτυχία στην οικογένεια ή σε άτομο της οικογένειας.
- Σ’κώθηκ’ ἀπὸ τὴ γούραΓια άρρωστο που μόλις αρχίζει να συνέρχεται.
Τ
- Τα ΐΗ τροφή των οικόσιτων ζώων.
- ΤάβλαΣτρογγυλό χαμηλό τραπέζι όπου σερβίρονταν το φαγητό.
- ΤαγάρΤο ταγάρι είναι ο διπλός τρουβάς, (βλέπε λέξη).
- ΤαγάραςΠρόκειται για τον άνθρωπο που δεν είναι και πολύ έξυπνος, που δεν παίρνει εύκολα στροφές.
- ταγήΤροφή για ζώα.
- ΤαϊσάρΕίναι μια ειδική ταΐστρα, ένας υφασμάτινος τρουβάς που το κρεμάνε στο κεφάλι των μουλαριών, των αλόγων και των γαϊδουριών με ταΐ.
- ταϊσάριΥφασμάτινο σακούλι ταΐσματος που φοριέται στο στόμα ζώου.
- ΤαΐστραΟ χώρος που μπαίνει η ταΐ για τα ζώα.
- ταλάριΞύλινο σκεύος για νωπό τυρί.
- ΤάλαροςΜεγάλος ξύλινος κάδος διιαμέτρου περίπου 80 έως 100 εκατοστά και ύψος έως και 2 μέτρα.
- ΤαπίκπαΑνάσκελα.
- ΤαρναρίζωΚουνάω το μωρό στη κούνια και μεταφορικά φροντίζω κάποιον.
- ΤάσιωΗ Αναστασία
- ΤαχιάΠολύ πρωί, με το ξημέρωμα.
- ΤειχάρΜικρός τοίχος.
- Τέτοια Πάντια ΡάντιαΤούτα, Εκείνα, Τάλλα.
- Τέτοια Πάντια ΡάντιαΔιάφορα πράγματα, αόριστα.
- ΤετράδΤετάρτη
- ΤζαμάραΑυτοσχέδιο μουσικό όργανο κατασκευασμένο από φλούδα Τριμιτζέλας (χρυσόξυλο).
- ΤζερεμέςΟ άχρηστος.
- ΤζιαμάλαΗ μεγάλη φλόγα.
- ΤζίναΜεταφορικά το πείραγμα ή λόγια για αφορμή καυγά.
- Τζινάω, τζινιέμαιτρυπώ, τρυπιέμαι από βελόνες, αγκάθια, σύριγγες κλπ.
- ΤζιόραςΑυτός που δεν παίρνει από λόγια, ο ξεροκέφαλος αλλά και αυτός που δεν παίρνει τα γράμματα, ο τελείως ανεπίδεχτος μαθήσεως.
- ΤζουμπάρΜικρός λοφίσκος, ύψωμα ή ανάχωμα.
- ΤηράωΚοιτάω, παρατηρώ αλλά και κρατάω το λόγο μου σε μια προφορική συμφωνία.
- τι σε κηραλεύ’ η μοίρα σουΠροειδοποίηση ότι η πράξη σου μπορεί να σε οδηγήσει σε κακό.
- Τι σιάν’ς;Τι φτιάχνεις ή επισκευάζεις;
- Τι φκιάν’ς αυτού;Ερώτηση για το τι κάνει κάποιος εκεί.
- ΤίγκαΓεμάτο.
- ΤιγκάρωΓεμίζω τέρμα το δοχείο, το σακί κλπ.
- τιντούτουΤι είναι αυτό;
- Τις οίδεΔεν είναι γνωστή η απάντηση.
- το κιαμέτι να γίνειΑκόμη και να γίνει χαλασμός.
- Το πρώτο μάτι γελάειΗ πρώτη εντύπωση μπορεί να αποδειχθεί λανθασμένη.
- Τὸ σφάλμα μένει πάντα ὀρφανόΚανείς δεν αναλαμβάνει την ευθύνη του λάθους του.
- Το ψωμί έγινε μπανόζιΤο ψωμί κρύωσε και σκλήρυνε πολύ.
- Το ‘σπειραν αλάτιΜαταιώθηκε ή διαλύθηκε μια συμφωνία.
- ΤομάρΤο δέρμα.
- τορόςΤο ίχνος που αφήνει ζώο.
- Του πίρι ξικουπίΣυνέχισε ασταμάτητα αυτό που έλεγε ή έκανε.
- τουλούμιασμαΒάζουν τη φέτα σε δερμάτινο ασκό.
- τουλουμίσιοςΩς ουσιαστικό, τυρί διατηρημένο σε ασκό.
- ΤουλούπαΚαθορισμένη ποσότητα μαλλιού, την οποία γνέθουν με την ρόκα.
- ΤουλουπώνωΠεριτυλίγω με τουλούπα το σώμα.
- ΤούρλαΗ κορυφή.
- ΤουρλώνωΤην κάνω τέζα την κοιλιά μου από το φαϊ.
- ΤουρτούραΤο τρυγόνι.Από το χαρακτηριστικό τουρ τουρ.
- ΤούφαΜικρή συστάδα από πυκνούς θάμνους.
- Τραΐο τράγος και μεταφορικά οι ρασοφόροι.
- τρανήΗ γιαγιά.
- τρανόςΟ παππούς· επίσης πρόσωπο με δύναμη ή κύρος.
- τράστοΣακούλα που κρατά τροφή μπροστά στο στόμα ζώου.
- ΤράτοΔιαθέσιμο περιθώριο ή ευνοϊκό προβάδισμα.
- ΤράφοςΣυμφορά ή καταστροφή, συχνά οικονομική.
- ΤριμιτζέλαΤο χρυσόξυλο, (Κότινος ο κογγύγριος).
- ΤρίμματαΤα ψίχουλα.
- ΤρίτΤρίτη
- τριτάρκοΜοίρασμα σοδειάς: ένα τρίτο στον ιδιοκτήτη, δύο στον καλλιεργητή.
- τριτοήμεραΚάθε τρίτη μέρα.
- ΤριχιάΣχοινί κατασκευασμένο από μαλλί ή από λινάρι ή από νάυλον.
- ΤρίψαΗ παρασκευή ενός μίγματος γάλατος με ψωμί.
- τρουβάΣάκος συλλογής δώρων.
- ΤρουβάςΠλεχτό μάλλινο σακούλι.
- ΤσάγαλοΤο πράσινο αμύγδαλο, το τελείως ανώριμο, το οποίο μπορούμε να το φάμε.
- ΤσάγαναΤα άγανα και γενικά κάθε μικρό σκουπιδάκι.
- ΤσάκναΤα ψιλά κλαδιά που χρησιμοποιούμε για προσάναμμα.
- ΤσακώνωΣυλλαμβάνω κάποιον Τον τσάκωσα στα πράσα.
- ΤσαμπίΟ βότρυς.
- ΤσαμπίΣταφυλόβοτρυς.
- ΤσαμπουνάωΦωνάζω δυνατά, ακατάπαυστα και μερικές φορές γίνομαι ακατάληπτος.
- ΤσάμπουραΟι ρώγες του τσαμπιού (σταφυλιού).
- ΤσάμπουραΡώγες σταφυλιού.
- ΤσαμπούριΈντονος καβγάς.
- ΤσάμπουροΤμήμα σταφυλιού.
- ΤσαντίλαΕιδικό πανί για το πήξιμο του τυριού.
- ΤσαντίλαΤυρόπανο.
- τσαντίλιασμαΣτραγγίζουν το πήγμα μέσα σε πανί.
- ΤσαπέλαΑρμάθα αποξηραμένων σύκων.
- ΤσάποςΟ τράγος και μεταφορικά ο γαμιάς.
- ΤσάρκοςΧώρισμα στην καλύβα όπου βάζουν τα νεογέννητα κατσίκια και αρνιά.
- ΤσάρκοςΧώρισμα νεογέννητων ζώων.
- ΤσάχαλαΣκουπιδάκια που πέφτουν στο φαγητό ή μας μπαίνουν στα μάτια.
- ΤσέβιωΧαϊδευτικό της Παρασκευής.
- τσελεμπήςΚαλοντυμένος άνδρας.
- τσελιγκάτοΕπίσης, το ίδιο το κοπάδι.
- ΤσερίτσαΤο σπυρί.
- Τσέρλαπροϊόν διάρροιας.
- ΤσιάγαλοΤο πράσινο ανώριμο αμύγδαλο.
- ΤσιάγαλοΆγουρο αμύγδαλο.
- ΤσιαγούλΤο σαγόνι.
- ΤσιαγούλΣαγόνι.
- ΤσιαδώΠρος τα εδώ.
- ΤσιαδώΠρος εδώ.
- τσιάκαλοςΤσακάλι.
- ΤσιακείΠρος τα εκεί.
- ΤσιακείΠρος εκεί.
- ΤσιακμάκΟ αναπτήρας.
- ΤσιακμάκΑναπτήρας.
- Τσιάμικος ταμπάκοςΈκφραση που δηλώνει φορτικότητα, πρήξιμο και ταλαιπωρία από κάποιον σε κάποιον.
- Τσιάμικος ταμπάκοςΈκφραση για φορτικό άνθρωπο ή επίμονη ενόχληση.
- ΤσιαπέλαΤα ξηρά σύκα σε αρμάθα.
- ΤσιαπέλαΑρμαθιασμένα ξεραμένα σύκα.
- ΤσιαπούΠρος τα πού.
- ΤσιαπούΠρος πού.
- ΤσιατάλΤα μικρά κλαδάκια που προεξέχουν από τους κορμούς.
- ΤσιατμάςΧώρισμα δωματίου με πλέξιμο από βέργες και λάσπη.
- ΤσιατμάςΕσωτερικό διαχωριστικό του σπιτιού.
- ΤσιάφΤο στοιχείο θειάφι, (S), αλλά και η πρωινή δροσιά που έχει ένα υποκίτρινο χρώμα και μοιάζει με το θειάφι.
- ΤσιάφκαΞύλινο χειροποίητο ποτήρι για νερό.
- ΤσιάφκαΞύλινο ποτήρι νερού.
- τσιβούραΠρωινό παγωμένο επίστρωμα.
- ΤσιγαρίδεςΤηγανισμένα κομματάκια λίπους γουρουνιού με λίγο κρέας.
- ΤσιγαρίδεςΤηγανημένα χοιρινά λιπαρά κομμάτια.
- ΤσιγαρίζωΣοτάρω.
- ΤσιγκλάωΠειράζω κάποιον με διάφορα λόγια είτε να του εκμαιεύσω κάτι είτε απλά για διασκέδαση ή ακόμη για να μαλώσει με κάποιον.
- ΤσίγκοςΟ ψευδάργυρος αλλά και τα Φύλλα από ψευδάργυρο που σκεπάζουν τις καλύβες, (αχυρώνες) ακόμη και σπίτια σε ορεινές περιοχές που πέφτει πολύ χιόνι, διότι είναι ελα
- ΤσίκαΗ σπίθα από τη φωτιά ή από ό,τι βγάζει σπίθες.
- ΤσίκαΣπινθήρας.
- Τσίμα τσίμαΊσα ίσα.
- Τσίμα τσίμαΟριακά αρκετά.
- Τσίμα-τσίμαΣε μικρή απόσταση μεταξύ τους.
- ΤσιμουτάωΜιλάω πολύ σιγά, ψιθυριστά.
- ΤσιμουτάωΜιλώ ψιθυριστά.
- ΤσιοκάνΕιδικό κουδούνι συνήθως χάλκινο που βάζουν στα πρόβατα αλλά με διαφορετικό ήχο από το κυπρί που είναι από μπρούτζο.
- ΤσιοκάνΚτηνοτροφικό κουδούνι.
- ΤσιοκανάωΧτυπάω με τον τσιόκο αλλά και ευνουχίζω.
- ΤσιόκοςΕιδικό σφυρί, αλλά και ο βλάκας, αυτός που δεν παίρνει στροφές.
- ΤσιόλιΚάλυμμα κρεβατιού· επίσης ένδυμα ή σκέπασμα ζώου. Μεταφορικά, παραμελημένος άνθρωπος.
- ΤσιόλιαΤα ρούχα γενικά αλλά και ο ασήμαντος από πλευράς ποιότητας ρουχισμός και μεταφορικά ο χωρίς αξία άνθρωπος.
- ΤσιορβάςΕίδος φαγητού.
- ΤσιορβάςΡύζι σε κρεατόζουμο.
- ΤσιότσιοΛίγο.
- ΤσιότσοςΟ μικρόσωμος, ο λίγος, ο τίποτας.
- τσιούγκρα τονΔώσε του μια σκουντιά.
- ΤσιούκαΗ κορυφή.
- ΤσιούκεςΠαιδικό παιχνίδι.
- ΤσιουλώνωΜαζεύω πίσω τα αυτιά μου, υποχωρώ.
- τσιούλωσε και έφκεΥποχώρησε και έφυγε.
- ΤσιουπλιάζωΔιαλύω κάτι αφού το χτυπάω με κάτι.
- ΤσιούπραΗ κόρη.
- ΤσιόφλΗ φλούδα.
- ΤσιροπούλιΤο μικρό πουλί.
- ΤσιτσίδΟ τελείως γυμνός, μπλέτσ.
- ΤσόπαΣιώπα, προστακτική του ρήματος τσοπαίνω.
- ΤσοπαίνωΣιωπώ, δε μιλάω, κλείνω το στόμα μου.
- ΤσοπαίνωΣωπαίνω, σιωπώ.
- ΤσοπαίνωΠαύω να μιλώ.
- ΤσόπλιαΤο διαλυμένο πάσης φύσεως αντικείμενο γενικά που προκαλείται από άλλο αντικείμενο.
- ΤσουκάλΧάλκινο καλαλισμένο δοχείο για νερό ειδικού σχήματος.
- ΤσουμπλέκιαΤα διάφορα αντικείμενα, τα μπιχλιμπίδια αλλά και το νοικοκυριό υπό μία έννοια.
- ΤσουράπιαΟι πλεχτές κάλτσες με μαλλί είτε από πρόβατα είτε από γίδια.
- ΤσουτσέκΠεριπαιχτικά ο μικρός, ο ασήμαντος, ο τίποτας.
- ΤσώνοςΟ Σπίνος, (Fringilla coelebs).
- τσώπα - λάρωσεΣταμάτα να μιλάς και ηρέμησε.
- τυλιγάδιονΠοσότητα υφάσματος σε τόπι.
- τυρόγλυκοΓλύκισμα με τυρί χωρίς αλάτι.
- τυροπάνιΣκέπασμα του καζανιού μετά το στράγγισμα.
- ΤυχαίνειΣυμβαίνει, αρμόζει.
- των μαστόρω τα χαμηλόσπιτα είναι έτοιμα να πέσουνΟι μάστορες παραμελούν συχνά τα δικά τους σπίτια.
- Τώργια, ή και τώραγιαΤώρα.
Υ
Φ
- ΦακιόλΓυναικείο μαντήλι από λεπτό ύφασμα.
- ΦαρίναΙδιαίτερα λευκό ψωμί με ιδιαίτερη γεύση, που μερικές φορές το τρώγαμε προσφάι (συνοδευτικό του ψωμιού) με άλλο ψωμί.
- ΦασκιέςΟι πάνες.
- ΦασκιώνωΤυλίγω το μωρό με πάνες σε όλο το σώμα.
- ΦελάειΩφελεί.
- ΦελέκΣύμφωνα με προφορική πληροφορία από Κωνσταντινοπολίτη, πρόκειται για τούρκικης προέλευσης λέξη που σημαίνει το πεπρωμένο μου, η μοίρα μου.
- ΦέωΦεύγω, αόριστος έφκα.
- ΦιάσκοςΑποτυχία που προκαλεί γέλιο.
- ΦιδορούτΤο δέρμα του φιδιού.
- ΦίσκαΓεμάτο ως επάνω.
- ΦιτιλιάΒάζω λόγια για καυγά δηλαδή ανάβω το φιτίλι.
- ΦιφίταΚατασκευή από φλοιό λεπτού κλαδιού συνήθως τριμιντζέλας, μήκους μερικών εκατοστών με το οποίο κάποιος μπορούσε να σφυρίζει.
- ΦκιάνωΚάνω κάτι, κατασκευάζω.
- ΦκιάρΤο φτυάρι.
- Φλεβάρης Κουτσοφλέβαρος και του τσαπιού ο μήναςΟ Φεβρουάριος συνδέεται με τις πρώτες ανοιξιάτικες αγροτικές δουλειές.
- ΦλεβάρςΦεβρουάριος
- ΦλώραΗ άσπρη γίδα.
- ΦόλΤι αυγό που βάζουμε στη φωλιά της κότας για να πάει να γεννήσει.
- ΦόροςΣημείο στην πόλη όπου επί οθωμανικής αυτοκρατορίας πλήρωναν φόρο πριν εισέλθουν στην πόλη.
- ΦορτιάρκοΤο ζώο, συνήθως το μουλάρι, το γαϊδούρι και ενίοτε και το άλογο, που χρησιμοποιούμε για να μεταφέρουν διάφορα αντικείμενα όπως ξύλα, μπάλες από χορτάρι, τις βου
- ΦορτωτήραςΕίναι μια μικρή φούρκα που χρησιμοποιείται ως αντιστήριγμα στη φόρτωση των ζώων, όταν δεν υπάρχει δεύτερο άτομο.
- ΦουλτάκαΗ φουσκάλα, η φλύκταινα.
- ΦούριαΕναγώνια βιασύνη για κάποιες υποθέσεις.
- ΦούρκαΠαλούκι που στην μία άκρη του είναι σχήματος V και χρησιμοποιείται ως υπόστυλος είτε σε κατασκευή ξύλινων αχυρώνων είτε για τη στήριξη διαφόρων δέντρων, κληματα
- ΦουρκίζωΠροκαλώ θυμό σε κάποιον.
- ΦουρλαϊδαςΟ πέρα βρέχει, ο χωρίς σταθερότητα, ο τρελός, ο σβούρας, ο αεικίνητος.
- ΦουρλέτσιοΞύλινο έμβολο, συνήθως από κέδρο, το οποίο στη μία του άκρη είχε τοποθετημένο ένα πλεγμένο διάτρητο δίσκο ώστε να διέρχονται από τα ανοίγματά του το γάλα, όταν
- ΦουρτζιάτοΠρόχειρη κατασκευή από ξύλα και κλαδιά για σκιά.
- ΦουσκήΗ ώριμη κοπριά.
- Φούσκος/αΟ μπάτσος, η σφαλιάρα.
- ΦρούσιαΗ μαύρη γίδα με άσπρα στη μούρη.
- φρούταΠλεκτό στόλισμα στην άκρη υφάσματος.
- ΦρουτζουλάωΠετάω.
- ΦσέκΤο φυσέκι.
- ΦτενόΤο λεπτό ύφασμα και γενικώς κάποιο υλικό καθώς και κάποιο προϊόν.
- ΦτουράωΕπαρκώ, είμαι επαρκής, διατηρούμαι επί μακρόν, μου φτάνει κάποιο αντικείμενο για κάποιο σκοπό ή κάποιο αντικείμενο διαρκεί στο χρόνο, έχει μεγάλη διάρκεια.
- ΦτουράωΕπαρκώ ή διαρκώ αρκετά.
- ΦτυχάωΠετυχαίνω τον σκοπό μου, τον στόχο μου, ευστοχώ.
- ΦτυχάωΠετυχαίνω τον σκοπό μου.
- ΦυλαχτέσιαΗ γυναίκα συνοδός του γαμπρού και της νύφης την ημέρα του γάμου.
- ΦωτίκιαΕίναι το κουστούμι και άλλα αντικείμενα που δίνει ο νουνός στον αναδεκτό, όταν φωτίζει - βαπτίζει το παιδί.
Χ
- ΧαβάνΕργαλείο που έκοβαν τον καπνό.
- ΧάβλαΜε ανοικτά τα πόδια.
- ΧαγιάτΥπόστεγο στο εξωτερικό μέρος του σπιτιού.
- ΧαζέπΗ καταιγίδα.
- ΧαζίρκοΧωρίς κόπο, στο χέρι, το έτοιμο.
- ΧαΐρΠροκοπή.
- ΧαλασιάΜεταφορικά εκφράζει αυτόν που το βρίσκει κάποια δυστυχία, ταλαιπωρία, λύπη.
- ΧαλάωΚαταστρέφω αλλά έχει και την έννοια του σκοτώνω κάποιον.
- ΧαλέβωΨάχνω, γυρεύω, ζητώ.
- ΧαλέπατοΟ τιποτένιος άνθρωπος, ο χωρίς καμιά αξία και υπόληψη στην κοινωνία, ο μηδαμινός, ο τίποτας.
- ΧαλέςΟ καμπινές, αλλά και ο παλιάνθρωπος.
- χαλίονΑκρωτήρι, ως ελληνικό λεξικό στοιχείο στην τοπωνυμική ανάλυση.
- ΧαλκώματαΓενικώς τα σκεύη της κουζίνας που κάποτε ήταν από χαλκό.
- Χαμλά ή ΧαμπλάΧαμηλά.
- Χαμόραγκας, ή ΧαμορίγκιΟ τυφλοπόντικας.
- ΧαμούρΤο μπετόν που παρασκευάζεται με το φτυάρι και όχι με μηχανή.
- ΧαμπαρίζωΛαμβάνω υπόψη μου αλλά συνήθως χρησιμοποιείται με το αρνητικό δεν: Δεν χαμπαρίζω.
- ΧαραήΗ χρονική περίοδος πριν ακριβώς από τη φέξη, το χάραμα.
- ΧαραήΗ ώρα πριν αρχίσει να φωτίζει.
- ΧαράμΆδικα.
- ΧαραμοφάηςΑυτός που τρώει ή αμοίβεται αδίκως.
- ΧάρβαλοΤο τελείως διαλυμένο οποιοδήποτε αντικείμενο.
- ΧαρχάλΣφαιρικό κουδουνάκι στο οποίο ο χαρακτηριστικός ήχος δημιουργείται από ένα στρογγυλό μεταλλικό σφαιρίδιο.
- ΧασίλΑγρός στον οποίο έχουν σπείρει με βρώμη, σίκαλη, βρίζα ή σιτάρι και θα καταναλωθεί από τα ζώα απευθείας στο χωράφι ως φρέσκο σανό.
- ΧασμίσιαΠρόχειρα μικρά φαγώσιμα.
- ΧασομέρΗ καθυστέρηση άνευ λόγου, στα χαμένα κλπ.
- ΧασομεράωΧάνω το χρόνο μου άσκοπα, καθυστερώ στα χαμένα.
- ΧαψιάΗ μπουκιά.
- Χαψιὰ καὶ σ’χώριοΈπαινος και ευχή για ιδιαίτερα νόστιμο φαγητό.
- ΧειμαδιόΤο μέρος που ξεχειμωνιάζουν τα γιδοπρόβατα οι κτηνοτρόφοι.
- ΧερολάβαΕξάρτημα του αλετριού, (βλέπε φώτο).
- ΧερόμπουλοςΟ χειρόμυλος.
- ΧιμώναςΧειμώνας
- ΧινόποροΦθινόπωρο
- ΧιράμΜάλλινο σκέπασμα λεπτό.
- ΧιρόμπλοΤο δεμάτι από το θερισμό σταριού ή άλλων δημητριακών.
- ΧλαπακιάζωΤα καταπίνω αμάσητα.
- ΧλαπακιάζωΤρώω άπληστα.
- χλεμπονιάρηςΧαρακτηρισμός αρρωστιάρικου ανθρώπου.
- χλουρόςΦρέσκος ή πράσινος.
- χλουρουκούκιαΦρέσκα κουκιά.
- χνούμεςΠληθυντικός τύπος για τα ίδια υπολείμματα του λιχνίσματος.
- χνούμηΕλαφριά υπολείμματα που παρασύρει ο αέρας στο λίχνισμα.
- χνούτοΟ αέρας που βγάζουμε ανασαίνοντας.
- χόβουλΗ ζεστή στάχτη της φωτιάς.
- ΧολιάζωΣτεναχωριέμαι.
- ΧολιασμένοςΟ στεναχωρημένος, ο πικραμένος, προφανώς έχει σχέση με τη χολή.
- ΧοντροκέφαλοςΜεταφορικά επίσης υπονοεί το άτομο περιορισμένης νοημοσύνης, που δεν του κόβει, δεν κατανοεί βασικά πράγματα.
- ΧοντρόςΜεταφορική έννοια.
- χοτζερέςΟ επίσημος χώρος υποδοχής, ο οντάς.
- ΧουγιάζωΒγάζω δυνατή φωνή για να διώξω την αλεπού το γεράκι ή άλλο ζούδιο.
- χουήΚακή φήμη, καταλαλιά.
- ΧούιΗ παραξενιά, η συνήθεια.
- χουιάζουΦωνάζω δυνατά, επιπλήττω.
- χουλιάζουΣτενοχωριέμαι, πικραίνομαι.
- ΧουλιάρΤο κουτάλι αλλά κυρίως το ξύλινο χειροποίητο κουτάλι.
- χούμπουληΖεστή στάχτη με τη θράκα.
- χούντραΠαχιά γυναίκα, κατά την καταγραφή.
- χούσμπουΧωστό, ανθυγιεινό δωμάτιο ή σπίτι.
- χουχλάζουΚοχλάζω· ανακατεύω φαγητό κατά το βράσιμο.
- ΧουχλάζωΒράζω.
- χρέαΑποχωρητήριο.
- ΧριστόψωμοΕορταστικός διακοσμημένος άρτος.
- ΧρουνκίςΣε ολόκληρη τη χρονιά.
- ΧτικιάρκοςΟ πολύ αδύνατος, ο καχεκτικός.
- ΧτικιόΗ φυματίωση.
- ΧυμάωΟρμώ.
- ΧύνομαιΡίχνομαι καταπάνω, επιτίθεμαι με άγριες διαθέσεις.
- ΧώριαΧωριστά.
- χωστόνΑκρωτήρι, ως ελληνικό λεξικό στοιχείο στην τοπωνυμική ανάλυση.
Ψ
- ΨαρομάλληςΟ γκριζομάλλης.
- ΨαχουλεύωΨάχνω με επιμονή κρυφά.
- ΨένωΨήνω.
- ΨεςΧθες το βράδυ!
- ΨηφάωΨηφίζω.
- ΨίαΛίγο, ένα κομματάκι.
- ΨίκΗ συνοδεία του γαμπρού ή της νύφης στο γάμο.
- ΨίχαΤο εσωτερικό του ψωμιού χωρίς την κόρα αλλά και το λίγο.
- ΨίχαΛίγο.
- ΨιχάλαΗ αραιή και σύντομη βροχή.
- ΨυχοπαίδΤο υιοθετημένο παιδί.
- ΨυχοχάρτΟνόματα γραμμένα σε χαρτί που το δίνουμε στον Παπά να μας μνημονεύσει τους νεκρούς.
- ΨωμίΧρησιμοποιείται μεταφορικά στις περιπτώσεις που δίνεται δουλειά σε κάποιον ή θέση.
- ΨωμολύσαςΑυτός που πεινάει πολύ από την ανέχεια.
- ΨωμολυσάωΠεινάω υπερβολικά.
- ΨωμώνωΩριμάζω.
- ΨωνάωΨωνίζω.
Ω
Άλλα
- BοϊδόπτσαΜαστίγιο από ξεραμένο πέος βοδιού.
- KαζάντιαΤο αποτέλεσμα της εργασίας κάποιου εκφραζόμενο κυρίως σε χρήμα.
- KατώιΤο υπόγειο του σπιτιού.
- šιλιμπόνιΠράσινο, άγουρο πεπόνι.
- šουμπέλαΆλλος καταγεγραμμένος τύπος της ίδιας λέξης για πέτρα ή βράχο.
- šουπέλαΓραπτός παραλλαγμένος τύπος για βράχο ή μεγάλη πέτρα.
- šπέλαΒράχος ή μεγάλη πέτρα.